Temizlik Hizmet Alımı İşi
Karar No: 2015/UH.I-234
İKN: 2014/152861
Karar İçeriği
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan: Mahmut GÜRSES
Üyeler: II. Başkan Kazım ÖZKAN, Ahmet ÖZBAKIR, Mehmet Zeki ADLI, Hamdi GÜLEÇ,
Mehmet AKSOY
BAŞVURU SAHİBİ:
Aysis Atık Yönetim Sistemleri Anonim Şirketi
Postane Mah. Kudret Sok. No:5/2 Tuzla / İSTANBUL
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Gebze Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğü
Gaziler Mah. Issıkgöl Cad. No: 124 Gebze / KOCAELİ
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2014/152861 İhale Kayıt Numaralı “Temizlik Hizmet Alımı İşi” İhalesi
KURUMCA YAPILAN İNCELEME:
Gebze Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğü tarafından 22.12.2014 tarihinde
açık ihale usulü ile yapılan “Temizlik Hizmet Alımı İşi” ihalesine ilişkin olarak Aysis Atık
Yönetim Sistemleri A.Ş.nin 27.11.2014 tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunun, idarenin
05.12.2014 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibince 09.12.2014 tarih ve 42505 sayı
ile Kurum kayıtlarına alınan 09.12.2014 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda
bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2014/3610 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan
inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, Gebze Belediyesi Temizlik İşleri Müdürlüğü’nün
“Temizlik Hizmet Alımı İşi” ihalesine ait ilanda ve İdari Şartname’de yer alan düzenlemelerin
mevzuata uygun olmadığı, ihaleye katılımın engellendiği,
1) İhale ilanının 4.3.2’nci maddesi ve İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde;
“7.5.2.
İhale konusu işin yürütülmesi sırasında iş başında bulundurulacak araçların listesi ve kendi
malı olma şartı ile ilgili düzenlemeler aşağıdadır.
Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli Kabinden
kumandalı otomatik Vinç sistemli ) 1 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (15 m³ Atık Kapasiteli) 15 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (en az 280 hp gücünde 16 + 2 m3 Atık Kapasiteli) 2 Adet
Küçük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (7 m³ Atık Kapasiteli) 7 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (Otomatik Vitesli 11 m³ Atık Kapasiteli) 2 Adet
Otomatik Hareketli Yüksek Basınçlı Yıkama Aparatlı Damperli Vakumlu Yol Süpürme Aracı
(en az 7 m3 Atık Kapasiteli) 2 Adet
Vakumlu Yol Süpürme Aracı (4 m3 Atık Kapasiteli) 4 Adet
Hidrostatik Yol Süpürme Aracı ( 4 tekerden manevralı en 2 m3 kapasiteli en az 83 hp motor
gücünde) 1 Adet
Arazöz (Otomatik Vites en az 9 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 4 Adet
1
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
Arazöz (En az 3,5 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 3 Adet
Damperli Kamyon (4 Ton Atık Taşıma Kapasiteli) 4 Adet
Konteyner Tamir Aracı (7 m3 Atık Taşıma Kapasiteli) 1 Adet
Mini Damper Çöp Toplama Aracı (3 m3 Atık Kapasiteli) 6 Adet
Konteyner Yıkamalı Çöp Aracı (en az 310 hp gücünde en az 17+1,5 m3 Atık Kapasiteli
Otomatik Vitesli) 1 Adet
Kazıyıcı Yükleyici 1 Adet
Hafriyat Kamyonu (15 ton kapasiteli) 1 Adet
Çekici (en az 440 hp gücünde) 3 Adet
Semitreyler (en az net 55 m3 hacime sahip üst kapaktan dolum yapabilen) 4 Adet
Kontrol ve Destek Amaçlı Çift Kabin Kamyonet 2 Adet
Kontrol ve Destek Amaçlı Tek Kabin Kamyonet 2 Adet
Kontrol ve Denetim Aracı (en az 1500 cc Motor Gücünde Binek Araç) 3 Adet
Yukarıdaki Tablodaki araçlardan;
Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli Kabinden
kumandalı otomatik Vinç sistemli ) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (en az 280 hp gücünde 16 + 2 m3 Atık Kapasiteli) 1 Adet
Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (15 m³ Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (Otomatik Vitesli 11 m³ Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı
Olacaktır.
Otomatik Hareketli Yüksek Basınçlı Yıkama Aparatlı Damperli Vakumlu Yol Süpürme Aracı
(en az 7 m3 Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Hidrostatik Yol Süpürme Aracı ( 4 tekerden manevralı en 2 m3 kapasiteli en az 83 hp motor
gücünde) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Arazöz (Otomatik Vites en az 9 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Konteyner Yıkamalı Çöp Aracı (en az 310 hp gücünde en az 17+1,5 m3 Atık Kapasiteli
Otomatik Vitesli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Çekici (en az 440 hp gücünde) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Semitreyler (en az net 55 m3 hacime sahip üst kapaktan dolum yapabilen) 1 Adet Kendi Malı
Olacaktır.
Tüm araçlar 2010 model ve üzeri olacaktır.
Araçlara ait ruhsatlar ve/veya trafik tescil belgesi ekinde araç kapasite, güç ve teknik
özelliklerine ait dokümanlar teklif ile birlikte sunulacaktır.
Adayın veya isteklinin kendi malı olan makine, teçhizat ve diğer ekipman; ruhsat,
demirbaş veya amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı ya da
yeminli mali müşavir raporu veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ile tevsik edilir.
Geçici ithalle getirilmiş veya finansal kiralama yoluyla edinilmiş makine ve ekipman,
kira sözleşmesinin sunulması ve ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar olan kiralarının
ödendiğinin belgelenmesi şartı ile adayın veya isteklinin kendi malı sayılır.
İş ortaklığında makine, teçhizat ve ekipman ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı
tarafından sağlanabilir.”
Şeklinde düzenleme bulunduğu,
Yukarıdaki düzenleme ile iş süresince çalıştırılacak olan çöp kamyonlarının
yapacakları iş, güç ve kapasite gibi teknik özelliklere göre sınıflarına ayrıldığı, istenilen
miktarların muhtemelen ihtiyaçlar ve önceki deneyimler doğrultusunda idarece belirlendiği,
2
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
Ancak, “Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (Otomatik Vitesli 11 m³ Atık Kapasiteli) 2
Adet ve 1 Adedi Kendi Malı Olacaktır.” şeklindeki şartın hangi ihtiyaca ve deneyime
istinaden belirlendiğinin anlaşılamadığı, otomatik vitesli araçların manuel vitesli araçlardan
farklı olarak hiçbir katkı sağlayamayacağı, otomatik vitesli araçların manuel vitesli araçlara
göre fiyatının ve bakım maliyetinin daha yüksek olduğu, ayrıca sipariş verildikten sonra 3 ay
sonra temin edilebildiği, söz konusu aracın kendi malı olarak istenmesinin istekli
olabileceklere mali külfet getirdiği, ihaleye katılımı engellediği ve 4734 sayılı Kanunun 5’inci
maddesine aykırılık oluşturduğu, Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinin 41’inci
maddesi gereğince idarelerin makine, teçhizat ve ekipman için kendi malı şartının
aranmamasının esas olduğu, işin niteliğinin gerektirdiği hallerde kendi malı olması şartının
getirilebildiği, ancak idarenin kendi malı olarak istediği araçlara ait teknik kriterleri abarttığı,
ihaleye katılımın ve rekabetin engellendiği, idarenin şikâyet dilekçesi üzerine verdiği cevapta;
söz konusu araçların piyasadan kolaylıkla temin edilemediğini kabul ettiği, piyasadan
kolaylıkla temin edilemeyen araçların kendi malı olarak istenmesi neticesinde ihalenin belli
bir firmaya verileceğinin anlaşıldığı, ihalenin iptal edilmesi gerektiği,
2) İhale ilanının 4.3.2’nci maddesi ve İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde ihale konusu
işin yürütülmesi sırasında iş başında bulundurulacak araçların listesi ve kendi malı olma şartı
ile ilgili düzenlemeler yer aldığı, buna göre; ihale konusu işte 4 adet arazöz (Otomatik Vites
en az 9 Ton Su Taşıma Kapasiteli) çalıştırılacağı ve 1 adet arazözün isteklinin kendi malı
olması şartı bulunduğu, idarenin düzenlemesi neticesinde en az 9 tonluk manuel vitesli
arazözö sahip olan isteklilerin önlerinin kesildiği, ancak işin yürütülmesine ilişkin olarak
otomatik vitesli araçların manuel vitesli araçlardan farklı bir katkı sağlamadığı, ayrıca
otomatik vitesli araçların manuel vitesli araçlara göre fiyatının ve bakım maliyetinin daha
yüksek olduğu, ayrıca sipariş verildikten sonra 3 ay sonra temin edilebildiği, söz konusu
aracın kendi malı olarak istenmesinin istekli olabileceklere mali külfet getirdiği, ihaleye
katılımı engellediği ve 4734 sayılı Kanunun 5’inci maddesine aykırılık oluşturduğu,
3) İhale ilanının 4.3.1’inci maddesi ve İdari Şartname’nin 7.6’ncı maddesinde;
“Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:
Kamu ve/veya özel sektörde Yüklenici tarafından temin edilen araçlarla yapılan kent temizliği
ve yüklenici tarafından temin edilen hidrolik sıkıştırmalı Otomatik Vinç sistemli çok amaçlı
çöp kamyonu ile yer altı ve yer üstü çöp konteynırlarından çöplerin toplanması ile taşınması
işleri bir bütün olarak aranacaktır.” düzenlemesi bulunduğu, ihale ilanının 4.3.2’nci maddesi
ve İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde ise ihale konusu iş kapsamında 69 aracın 36 ay
boyunca çalıştırılacağı, söz konusu 69 araç arasında 1 adet Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik
Vinç Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli Kabinden kumandalı otomatik Vinç sistemli ) 1
Adet” Çöp Kamyonu çalıştırılacak olup, hem aracın kendi malı olma şartı bulunduğu, hem de
söz konusu araç ile yapılan işlerin benzer iş kapsamında tanımlandığı, dolayısıyla yüklenici
tarafından temin edilen Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Sistemli araç ile çöp toplama ve
taşıma işi yapmayan isteklilerin ihalede yeterlilik alamayacağı, ihale dokümanında istenilen
çöp toplama araçlarının toplam tonajının 364 m³ ve işin %4,95’ine denk gelen kısmının
hidrolik sıkıştırmalı çöp kamyonu ile karşılanacağı, ayrıca Gebze Belediyesi sınırları içinde
yer altı çöp konteyneri bulunmadığı, dolayısıyla söz konusu aracın hem kendi malı olarak
istenilmesi hem de benzer iş tanımında yer almasının ihalenin bir firmaya göre düzenlendiğini
düşündürdüğü, idarece yapınan düzenleme neticesinde 4734 sayılı Kanunun 5’inci
maddesinde yer alan temel ilkelerin ihlal edildiği,
3
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
4) İhale ilanının 4.3.2’nci maddesi ve İdari Şartname’nin 7.5.2’nci maddesinde ihale konusu
iş kapsamında isteklilerden kendi malı olarak istenilen araçların listesinin yer aldığı, benzeri
düzenlemenin Trabzon Ortahisar Belediyesi’nin 2014/133433 İKN’li ve Kocaeli Büyükşehir
Belediyesi’nin 2014/107790 İKN’li ihalelerinde de yer aldığı, ayrıca benzer iş tanımının da
2014/133433 İKN’li ihalede yapılan benzer iş tanımı ile aynı olduğu, söz konusu ihalelerde ve
dilekçelerinde belirtilen diğer ihalelerde belli bir grup firmanın ihaleleri aldığı, 4734 sayılı
Kanunun 5’inci maddesindeki temel ilkelerin ihlal edildiği,
İddia edilmektedir.
Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit
edilmiştir.
Şikâyet konusu ihale Gebze Belediye Başkanlığı Temizlik İşleri Müdürlüğü’nün
22.12.2014 tarihinde gerçekleştirilen “Temizlik Hizmet Alımı” ihalesidir. İdarece gönderilen
bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde; 10 adet ihale dokümanı alındığı, 2 isteklinin teklif
verdiği, verilen tekliflerin geçerli kabul edildiği ve 25.12.2014 tarihli ihale komisyon kararı
ile ihalenin Cihan Temizlik İnş. Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakıldığı, Atlas İnş. San. ve Tic. Ltd.
Şti.nin teklifinin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif olarak verildiği anlaşılmıştır.
1) Başvuru sahibinin 1’inci iddiasına ilişkin olarak:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Temel İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde,
“İdareler, bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi,
güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında
karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumludur. …” hükmü,
Anılan Kanun’un “Şartnameler” başlıklı 12’nci maddesinde, “….İhale konusu mal
veya hizmet alımları ile yapım işlerinin teknik kriterlerine ihale dokümanının bir parçası olan
teknik şartnamelerde yer verilir. Belirlenecek teknik kriterler, verimliliği ve fonksiyonelliği
sağlamaya yönelik olacak, rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için
fırsat eşitliği sağlayacaktır.
Teknik şartnamelerde, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara
uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamelerde teknik özelliklere ve
tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün
belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer
verilmeyecektir.
Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik
özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde "veya dengi" ifadesine yer verilmek
şartıyla marka veya model belirtilebilir.” hükmü yer almaktadır.
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Teknik Şartname” başlıklı
16’ncı maddesinde;
“(1) İşin teknik ayrıntılarını ve şartlarını gösteren bir teknik şartname hazırlanarak
ihale dokümanına dahil edilir. Teknik şartnamelerde belirlenecek teknik kriterlerin,
verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar
içermemesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması zorunludur.
4
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
(2) Teknik şartnamede, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu
sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır. Bu şartnamede teknik özelliklere ve
tanımlamalara yer verilir. Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün
belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilemez.
Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin
belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde "veya dengi" ifadesine yer verilmek şartıyla
marka veya model belirtilebilir.
(3) Teknik şartnamenin idare tarafından hazırlanması esastır. Ancak, işin özelliğinin
gerektirdiği hallerde ihale yetkilisi tarafından onaylanması kaydıyla teknik şartname, Kanun
hükümlerine uygun olarak danışmanlık hizmet sunucularına hazırlattırılabilir.
(4) Teknik şartnamede ihale konusu işte kullanılacak makine, malzeme ve ekipmanın
kullanım kılavuzlarına yönelik düzenleme yapılabilir.” hükmü,
Anılan Yönetmeliğin “Makine, teçhizat ve diğer ekipmana ilişkin belgeler ve
kapasite raporu” başlıklı 41’inci maddesinde;
“(1) İşin yapılabilmesi için gerekli görülen makine, teçhizat ve diğer ekipmanın
sayısına ve niteliğine dokümanda yer verilir. Makine, teçhizat ve ekipman için kendi malı
olma şartının aranmaması esastır. Ancak idare, işin niteliğinin gerektirdiği hallerde, ihale
konusu işin yapılabilmesi için adaya veya istekliye ait olmasını gerekli gördüğü makine,
teçhizat ve diğer ekipmanı yeterlik kriteri olarak belirleyebilir. Bu durumda, makine, teçhizat
ve diğer ekipmanın, teknik kriterlerine yönelik olarak dokümanda düzenleme yapılmış ise, bu
niteliğe yönelik belgelerin de başvuru veya teklif kapsamında sunulması zorunludur.
(2) Adayın veya isteklinin kendi malı olan makine, teçhizat ve diğer ekipman; ruhsat,
demirbaş veya amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı ya da
yeminli mali müşavir raporu veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ile tevsik edilir.
…..” hükmü yer almaktadır.
İhaleye ait İdari Şartname’nin 2’nci maddesinde ihale konusu işin adının “Temizlik
Hizmet Alımı İşi” olduğu, hizmetin miktarı ve türünün; “Teknik Şartnamede ayrıntıları
verilen çeşitli vasıfta olmak üzere toplam 345 personel ve Teknik Şartnamede ayrıntıları
verilen muhtelif cins ve sayıda olmak üzere 69 araç makine ve ekipmanı ile 36 ay süre
boyunca Temizlik Hizmet alımı işidir. Ayrıntılı bilgi idari şartnamenin ekinde yer
almaktadır.” şeklinde tanımlandığı görülmektedir. Şartname’nin 19’uncu maddesinde teklif
ve sözleşme türünün birim fiyat teklif ve sözleşme olacağı, 20’nci maddesinde işin tamamı
için teklif verileceği belirtilmiştir.
İhale dokümanları arasında bulunan Birim Fiyat Teklif Cetveli;
BİRİM FİYAT TEKLİF CETVELİ
İhale kayıt numarası :2014/152861
A1
B2
Sıra
No
Miktarı
Ay/gün/saa
sayısı t
İş Kaleminin Adı ve Kısa
Açıklaması3
Teklif
Edilen4
Tutarı
Birimi İşçi
Birim Fiyat
1
2
3
4
İşletme Şefi Çalıştırılması
Ay
Ay
Ay
Ay
1
1
1
2
36
36
36
36
Çevre Mühendisi Çalıştırılması
Çevre Teknikeri Çalıştırılması
Kontrolör Çalıştırılması
5
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
5
6
7
8
9
Onbaşı Çalıştırılması
Operatör Çalıştırılması
Şoför Çalıştırılması
Temizlik Personeli Çalıştırılması
Engelli Personeli Çalıştırılması
Ay
Ay
Ay
Ay
Ay
8
36
36
36
36
36
11
51
259
11
I. ARA TOPLAM (K.D.V
Hariç)5
Sıra İş Kaleminin Adı ve Kısa Açıklaması Birimi
No
Miktarı
Teklif
Edilen4
Tutarı
6
Birim Fiyat
1
2
3
4
5
6
İşletme Şefi Resmi, Dini Bayram ve Gün
Yılbaşı Mesaisi Çalıştırılması
43,5
87
Kontrolör Resmi, Dini Bayram ve
Yılbaşı Mesaisi Çalıştırılması
Onbaşı Resmi, Dini Bayram ve
Yılbaşı Mesaisi Çalıştırılması
Operatör Resmi, Dini Bayram ve
Yılbaşı Mesaisi Çalıştırılması
Gün
Gün
Gün
348
391,5
1.827
Şoför Personel Resmi, Dini Bayram Gün
ve Yılbaşı Mesaisi Çalıştırılması
Temizlik Personeli Resmi, Dini
Bayram ve Yılbaşı
Gün
9.613,5
7.672
MesaisiÇalıştırılması
7
Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Saat
Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli
Kabinden kumandalı otomatik Vinç
sistemli )
8
9
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu
(15 m³ Atık Kapasiteli)
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu
(en az 280 hp gücünde 16 + 2 m3
Atık Kapasiteli)
Saat
115.080
15.344
Saat
10
11
Küçük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (7 Saat
m³ Atık Kapasiteli)
53.704
15.344
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu
(Otomatik Vitesli 11 m³ Atık
Kapasiteli)
Saat
12
Otomatik Hareketli Yüksek Basınçlı Saat
Yıkama Aparatlı Damperli Vakumlu
Yol Süpürme Aracı (en az 7 m3 Atık
Kapasiteli)
13.146
13
14
Vakumlu Yol Süpürme Aracı 4 m3
Atık Kapasiteli
Hidrostatik Yol Süpürme Aracı ( 4
tekerden manevralı en 2 m3
kapasiteli en az 83 hp motor
gücünde)
Saat
26.292
6.573
Saat
15
16
17
Arazöz (Otomatik Vites en az 9 Ton Saat
Su Taşıma Kapasiteli)
26.292
19.719
26.292
Arazöz (En az 3,5 Ton Su Taşıma
Kapasiteli)
Damperli Kamyon (4 Ton Atık
Taşıma Kapasiteli)
Saat
Saat
6
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
18
19
20
Konteyner Tamir Aracı (7 m3 Atık
Taşıma Kapasiteli)
Mini Damper Çöp Toplama Aracı (3 Saat
Saat
6.573
46.032
1.288
m3 Atık Kapasiteli)
Konteyner Yıkamalı Çöp Aracı (en
az 310 hp güüücünde en az 17+1,5
m3 Atık Kapasiteli Otomatik Vitesli)
Kazıyıcı Yükleyici
Hafriyat Kamyonu (15 ton kapasiteli) Saat
Çöp Transferi Ton
Saat
21
22
23
24
Saat
6.573
6.573
340.856
72
Kontrol ve Destek Amaçlı Çift Kabin Ay
Kamyonet
25
26
27
Kontrol ve Destek Amaçlı Tek Kabin Ay
Kamyonet
72
Kontrol ve Denetim Aracı (en az
1500 cc Motor Gücünde Binek Araç)
Personel Kıayfeti Temini
Ay
108
270
Adet
II. ARA TOPLAM (K.D.V.
Hariç)7
TOPLAM TUTAR (K.D.V Hariç)
Şeklinde düzenlenmiştir.
İdari Şartnamen’nin ihaleye katılmak için gereken belgeleri ve yeterlik kriterlerini
düzenleyen 7’nci maddesi kapsamında;
“7.5. Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler:
7.5.1. İsteklinin teknolojik ürün deneyim belgesi ya da yurt içinde veya yurt dışında kamu
veya özel sektörde bedel içeren tek bir sözleşme kapsamında taahhüt edilen ihale konusu iş
veya benzer işlere ilişkin olarak;
a) İlk ilan tarihinden geriye doğru son beş yıl içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet
alımlarıyla ilgili iş deneyimini gösteren belgeleri veya
b) Devredilen işlerde devir öncesindeki veya sonrasındaki dönemde ilk sözleşme bedelinin en
az % 80'inin gerçekleştirilmesi şartıyla, ilk ilan veya davet tarihinden geriye doğru son beş yıl
içinde kabul işlemleri tamamlanan hizmet işlerine ilişkin deneyimini gösteren belgeleri,
sunması zorunludur. İstekli tarafından teklif edilen bedelin % 30'den az olmamak üzere, ihale
konusu iş veya benzer işlere ait tek sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin veya
teknolojik ürün deneyim belgesinin sunulması gerekir.
İş ortaklığında pilot ortağın, istenen iş deneyim tutarının en az % 70'ini, diğer ortakların her
birinin, istenen iş deneyim tutarının en az % 10'unu sağlaması ve diğer ortak veya ortakların
iş deneyim tutarı toplamının ise istenen iş deneyim tutarının % 30'undan az olmaması gerekir.
Ancak, ihaleye katılan iş ortaklığının ortakları tarafından ortaklık oranları ve yapısı aynı
olmak kaydıyla daha önce kurulmuş olan iş ortaklığının gerçekleştirdiği bir işten elde edilen
iş deneyimini gösteren belgelerin sunulması halinde, pilot ortak ve diğer ortakların her
birinin birinci cümledeki oranlara göre asgari iş deneyim tutarını sağlaması koşulu aranmaz.
Konsorsiyumda ise her bir ortağın kendi kısmı için istenen iş deneyim tutarını sağlaması
zorunludur.
İsteklinin teknolojik ürün deneyim belgesini sunması halinde, iş deneyimine ilişkin yeterlik
kriterini sağladığı kabul edilir. İş ortaklığında teknolojik ürün deneyim belgesini sunan
ortağın kendisine ait iş deneyim tutarına ilişkin asgari yeterlik kriterini sağladığı kabul edilir.
7
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
Konsorsiyum ortağının teknolojik ürün deneyim belgesini sunması halinde ise, belgeyi
sunduğu kısım veya kısımlar için iş deneyimine ilişkin yeterlik kriterini sağladığı kabul edilir.
7.5.2.
İhale konusu işin yürütülmesi sırasında iş başında bulundurulacak araçların listesi ve kendi
malı olma şartı ile ilgili düzenlemeler aşağıdadır.
Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli Kabinden
kumandalı otomatik Vinç sistemli ) 1 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (15 m³ Atık Kapasiteli) 15 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (en az 280 hp gücünde 16 + 2 m3 Atık Kapasiteli) 2 Adet
Küçük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (7 m³ Atık Kapasiteli) 7 Adet
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (Otomatik Vitesli 11 m³ Atık Kapasiteli) 2 Adet
Otomatik Hareketli Yüksek Basınçlı Yıkama Aparatlı Damperli Vakumlu Yol Süpürme Aracı
(en az 7 m3 Atık Kapasiteli) 2 Adet
Vakumlu Yol Süpürme Aracı (4 m3 Atık Kapasiteli) 4 Adet
Hidrostatik Yol Süpürme Aracı ( 4 tekerden manevralı en 2 m3 kapasiteli en az 83 hp motor
gücünde) 1 Adet
Arazöz (Otomatik Vites en az 9 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 4 Adet
Arazöz (En az 3,5 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 3 Adet
Damperli Kamyon (4 Ton Atık Taşıma Kapasiteli) 4 Adet
Konteyner Tamir Aracı (7 m3 Atık Taşıma Kapasiteli) 1 Adet
Mini Damper Çöp Toplama Aracı (3 m3 Atık Kapasiteli) 6 Adet
Konteyner Yıkamalı Çöp Aracı (en az 310 hp gücünde en az 17+1,5 m3 Atık Kapasiteli
Otomatik Vitesli) 1 Adet
Kazıyıcı Yükleyici 1 Adet
Hafriyat Kamyonu (15 ton kapasiteli) 1 Adet
Çekici (en az 440 hp gücünde) 3 Adet
Semitreyler (en az net 55 m3 hacime sahip üst kapaktan dolum yapabilen) 4 Adet
Kontrol ve Destek Amaçlı Çift Kabin Kamyonet 2 Adet
Kontrol ve Destek Amaçlı Tek Kabin Kamyonet 2 Adet
Kontrol ve Denetim Aracı (en az 1500 cc Motor Gücünde Binek Araç) 3 Adet
Yukarıdaki Tablodaki araçlardan;
Hidrolik Sıkıştırmalı Otomatik Vinç Sistemli (en az 18 m3 atık kapasiteli Kabinden
kumandalı otomatik Vinç sistemli ) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (en az 280 hp gücünde 16 + 2 m3 Atık Kapasiteli) 1 Adet
Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (15 m³ Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Büyük Sıkıştırmalı Çöp Kamyonu (Otomatik Vitesli 11 m³ Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı
Olacaktır.
Otomatik Hareketli Yüksek Basınçlı Yıkama Aparatlı Damperli Vakumlu Yol Süpürme Aracı
(en az 7 m3 Atık Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Hidrostatik Yol Süpürme Aracı ( 4 tekerden manevralı en 2 m3 kapasiteli en az 83 hp motor
gücünde) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Arazöz (Otomatik Vites en az 9 Ton Su Taşıma Kapasiteli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Konteyner Yıkamalı Çöp Aracı (en az 310 hp gücünde en az 17+1,5 m3 Atık Kapasiteli
Otomatik Vitesli) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Çekici (en az 440 hp gücünde) 1 Adet Kendi Malı Olacaktır.
Semitreyler (en az net 55 m3 hacime sahip üst kapaktan dolum yapabilen) 1 Adet Kendi Malı
Olacaktır.
Tüm araçlar 2010 model ve üzeri olacaktır.
8
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
Araçlara ait ruhsatlar ve/veya trafik tescil belgesi ekinde araç kapasite, güç ve teknik
özelliklerine ait dokümanlar teklif ile birlikte sunulacaktır.
Adayın veya isteklinin kendi malı olan makine, teçhizat ve diğer ekipman; ruhsat,
demirbaş veya amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı ya da
yeminli mali müşavir raporu veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ile tevsik edilir.
Geçici ithalle getirilmiş veya finansal kiralama yoluyla edinilmiş makine ve ekipman,
kira sözleşmesinin sunulması ve ihalenin ilk ilan veya davet tarihine kadar olan kiralarının
ödendiğinin belgelenmesi şartı ile adayın veya isteklinin kendi malı sayılır.
İş ortaklığında makine, teçhizat ve ekipman ortaklardan biri, birkaçı veya tamamı
tarafından sağlanabilir.
…..
7.6. Benzer iş olarak kabul edilecek işler aşağıda belirtilmiştir:
Kamu ve/veya özel sektörde Yüklenici tarafından temin edilen araçlarla yapılan kent temizliği
ve yüklenici tarafından temin edilen hidrolik sıkıştırmalı Otomatik Vinç sistemli çok amaçlı
çöp kamyonu ile yer altı ve yer üstü çöp konteynırlarından çöplerin toplanması ile taşınması
işleri bir bütün olarak aranacaktır.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
İdarenin şikâyet dilekçesi üzerine verdiği cevap ile bu hususta Kuruma gönderdiği
açıklamadan; İdari Şartname ile Teknik Şartname’de sayı ve nitelik olarak yer verilen
araçların (özet olarak) özelliklerinin idarenin ihtiyaçları doğrultusunda belirlendiği, şehir ve
arazi koşullarının dikkate alındığı, çevreye daha az zarar veren kaliteli bir hizmet anlayışının
sağlanmasının amaçlandığı, öte yandan otomatik vitesli kamyonların sahip olduğu
avantajlardan yararlanmak istenildiği, araçların kullanılacağı (okul bölgesi ve dar sokaklar)
alanlardaki kaza yapma olasılığı dikkate alınarak daha güvenli olduğu değerlendirilen araç
özelliklerinin dikkate alındığı anlaşılabilmektedir.
Bu itibarla, 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatın yukarıda yer verilen hükümleri ile
idarenin konuya ilişkin açıklaması birlikte değerlendirildiğinde, şikâyete konu Büyük
Sıkıştırmalı Çöp Kamyonlarının otomatik vitesli olacak şekilde ve bir adedi istekliye ait
olmak üzere idarece yapılan düzenlemenin ihale konusu hizmetin niteliği ile ilgili olduğu,
iddia konusu mevcut düzenlemelerin mevzuata aykırılık oluşturduğuna dair bir tespit
bulunmadığı, ihale konusu edilen ihtiyacın asli sahibi olan idarenin ihtiyaç konusu hizmetin
gerçekleştirilmesinde kullanılacak olan makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayı ve
niteliklerinin belirlenmesinde takdir yetkisinin bulunduğu, bu bağlamda idarenin ihale konusu
hizmet ile ilgili tecrübelerinden de faydalanarak ihale konusu hizmetin niteliğine ve ihale
konusu hizmet işi kapsamında kullanılacak olan araçların özelliklerine ilişkin düzenleme
yapabileceği ve bunların sonuçları ile ilgili sorumluluğun idareye ait olduğu dikkate
alındığında, başvuru sahibinin bu husustaki iddiası yerinde görülmemiştir.
2) Başvuru sahibinin 2’nci iddiasına ilişkin olarak:
İdarenin şikâyet dilekçesine verdiği cevap ile bu hususta Kuruma gönderdiği
açıklamadan; İdari Şartname ile Teknik Şartname’de sayı ve nitelik olarak yer verilen
arazözlerin özelliklerinin idarenin ihtiyaçları doğrultusunda belirlendiği, ihale konusu iş
kapsamında toplam 7 adet arazöz kullanılacağı, bunlardan 4 adedinin otomatik vitesli olması
şartının bulunduğu, otomatik vitesli 1 adet arazözün ise isteklinin kendi malı olması şartına
yer verildiği, araçların kullanılacağı alanlar dikkate alınarak belirleme yapıldığı, çevreye daha
9
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
az zarar veren kaliteli hizmet anlayışının sağlanmasının amaçlandığı, öte yandan otomatik
vitesli araçların sahip olduğu avantajlardan yararlanmak istenildiği, araçların kullanılacağı
alanlardaki kaza yapma olasılığı ve trafik güvenliği dikkate alınarak daha güvenli olduğu
değerlendirilen araç özelliklerinin dikkate alındığı anlaşılabilmektedir.
Bu itibarla, söz konusu araçların otomatik vitesli olacak şekilde ve bir adedi istekliye
ait olmak üzere idarece belirlenmesinin ihale konusu hizmetin niteliği ile ilgili olduğu,
iddiaya konu mevcut düzenlemelerin mevzuata aykırılık oluşturduğuna dair bir tespit
bulunmadığı, ihale konusu edilen ihtiyacın asli sahibi olan idarenin ihtiyaç konusu hizmetin
gerçekleştirilmesinde kullanılacak olan makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayı ve
niteliklerinin belirlenmesinde takdir yetkisinin bulunduğu, bu bağlamda idarenin ihale konusu
hizmet ile ilgili tecrübelerinden de faydalanarak ihale konusu hizmetin niteliğine ve ihale
konusu hizmet işi kapsamında kullanılacak olan araçların özelliklerine ilişkin düzenleme
yapabileceği ve bunların sonuçları ile ilgili sorumluluğun idareye ait olduğu dikkate
alındığında, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı anlaşılmıştır.
3) Başvuru sahibinin 3’üncü iddiasına ilişkin olarak:
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3’üncü
maddesinde;
İş; “Hizmet işlerini,”
İş deneyim belgesi; “Adayın veya isteklinin ihale konusu hizmet veya benzer
hizmetlerdeki mesleki deneyimini gösteren, hizmet alımlarında iş bitirme belgesi, yapımla
ilgili hizmet işlerinde ise iş bitirme belgesi, iş durum belgesi, iş denetleme belgesi ve iş
yönetme belgesini,”
Benzer iş; “İhale konusu iş veya işin bölümleriyle nitelik ve büyüklük bakımından
benzerlik gösteren, aynı veya benzer usullerle gerçekleştirilen, teçhizat, ekipman, mali güç
ve uzmanlık ile personel ve organizasyon gerekleri bakımından benzer özellik taşıyan
işleri,” ifade eder şeklinde tanımlanmıştır.
İdari Şartname’nin 2’inci maddesinde ihale konusu iş “Temizlik Hizmet Alımı İşi”
olarak tanımlanmıştır. İdari Şartnamen’nin ihaleye katılmak için gereken belgeleri ve yeterlik
kriterlerini düzenleyen 7’nci maddesi kapsamında yapılan düzenlemede isteklilerden teklif
edilen bedelin % 30'den az olmamak üzere, ihale konusu iş veya benzer işlere ait tek
sözleşmeye ilişkin iş deneyimini gösteren belgelerin veya teknolojik ürün deneyim belgesinin
sunulması istenilmiştir.
Anılan Şartname’nin 7.6’ncı maddesinde “Benzer iş olarak kabul edilecek işler
aşağıda belirtilmiştir:
Kamu ve/veya özel sektörde Yüklenici tarafından temin edilen araçlarla yapılan kent temizliği
ve yüklenici tarafından temin edilen hidrolik sıkıştırmalı Otomatik Vinç sistemli çok amaçlı
çöp kamyonu ile yer altı ve yer üstü çöp konteynırlarından çöplerin toplanması ile taşınması
işleri bir bütün olarak aranacaktır.” şeklinde düzenleme yapılmıştır.
4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilen hizmet alımı ihalelerinde, benzer iş
tanımının idarelerce işin niteliğine uygun ve rekabeti sağlayacak şekilde yapılması gerekir.
10
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
İhale konusu iş genel olarak kent temizliği işidir. İhale dokümanında belirtilen organizasyon
yapısı ve işin niteliğine uygun araç ve ekipmana sahip ve kent temizliğini tanımlayan iş
deneyimi bulunan isteklilerce anılan işin ifa edilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, benzer iş tanımının, ihale konusu işi yapabilecek deneyime sahip isteklilerin
ihaleye teklif sunmalarına fırsat verecek ve rekabeti sağlayacak nitelikte yapılması
gerekmektedir. Benzer iş tanımı hususunda idarece yapılan düzenlemeye bakıldığında; ihale
konusu iş kapsamında kullanılacak olan toplam 69 araçtan sadece 1 tanesi ile yapılan işlerin
ilave birtakım şartlar ile birlikte benzer iş olarak tanımlandığı, söz konusu aracın toplam araç
sayısı ve toplam yaklaşık maliyet tutarı içindeki payının %5’ten daha az olduğu, ihale konusu
işe uygun bir benzer iş tanımı yerine spesifik olarak sadece bir araç ile yapılan işin şart olarak
belirlendiği, mevcut düzenlemenin ihaleye katılımı ve rekabeti engelleyici mahiyette olduğu,
dolayısıyla benzer iş tanımının 4734 sayılı Kanun ve ilgili mevzuata uygun olarak
yapılmadığı, nitekim 10 adet ihale dokümanı alınmasına rağmen ihale için 2 isteklinin teklif
verdiği anlaşılmaktadır. Netice itibarıyla, benzer iş tanımının ihaleye katılımı ve rekabeti
engellediği anlaşılmış olup, mevzuata aykırılığı belirtilen hususun düzeltici işlemle
giderilemeyecek nitelikte olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.
4) Başvuru sahibinin 4’üncü iddiasına ilişkin olarak:
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “İhalelere yönelik başvurular” başlıklı 54’üncü
maddesinin birinci fıkrasında, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle
bir hak kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia
eden adayların, isteklilerin ve istekli olabileceklerin, bu Kanun’da belirtilen şekil ve usul
kurallarına uygun olmak şartıyla şikâyet ve itirazen şikâyet başvurusunda bulunabileceği
hükmüne yer verilmiştir.
İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in “Başvuru ehliyeti” başlıklı
5’inci maddesinde, “İhale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir hak
kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden;
a) İstekli olabilecekler; ön yeterlik ve/veya ihale dokümanının verilmesi, ön yeterlik
ve/veya ihale ilanında veya ön yeterlik ve/veya ihale dokümanında yer verilen düzenlemeler
ve/veya bu düzenlemeler ile idari uygulamalar arasındaki uyumsuzluklar,
b) Adaylar; belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan ihalelerde ön yeterlik
başvurularının sunulması, değerlendirmesi ve sonuçlandırılmasına ilişkin idari işlem ve
eylemler; belli istekliler arasında ihale usulü ile yapılan danışmanlık hizmet alımı
ihalelerinde ise kısa listeye alınmış olmaları kaydıyla ayrıca ihale daveti ve/veya ihale
dokümanının gönderilmesi, ihale dokümanında yer verilen düzenlemeler ve/veya bu
düzenlemeler ile idari uygulamalar arasındaki uyumsuzluklar,
c) İstekliler; yeterlik başvurularının veya tekliflerin sunulması, değerlendirilmesi ve
ihalenin sonuçlandırılmasına ilişkin idari işlem veya eylemler, hakkında başvuruda
bulunabilir.” hükmü,
Aynı Yönetmeliğin “Başvuruların şekil unsurları” başlıklı 8’inci maddesinin 9’uncu
fıkrasında “Aynı kişi tarafından birden fazla ihaleye, birden fazla kişi tarafından aynı ihaleye
veya birden fazla ihaleye tek dilekçe ile başvuruda bulunulamaz.” hükmü yer almaktadır.
11
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/007
: 60
: 21.01.2015
: 2015/UH.I-234
Başvuru sahibinin dilekçesindeki 4’üncü iddia kapsamında yapılan şikâyetin birden
fazla ihaleye yönelik olduğu, ihale dokümanlarındaki benzerliklerden söz edildiği ve söz
konusu ihalelerin dokümanlarının bazı firmalara yönelik olarak düzenlendiği iddiasına yer
verildiği anlaşılmıştır. Bu itibarla, söz konusu iddialar mevzuatın aradığı şartlara uygun
olmadığından bu husustaki şikâyetin 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci
fıkrasının (c) bendi gereğince şekil ve usul yönünden reddi gerekmektedir.
Netice itibarıyla, yukarıda 3. iddia kapsamında yapılan değerlendirmede açıklanan
nedenlerle, söz konusu ihalede, 4734 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinde belirlenen temel
ilkelerin ihlâl edildiği, mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle
giderilemeyecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, ihalenin iptali gerekmektedir.
Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 65'inci maddesi uyarınca
bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara
İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin
iptaline,
Oybirliği ile karar verildi.
Mahmut GÜRSES
Başkan
Kazım ÖZKAN
II. Başkan
Ahmet ÖZBAKIR
Mehmet Zeki ADLI
Kurul Üyesi
Kurul Üyesi
Hamdi GÜLEÇ
Kurul Üyesi
Mehmet AKSOY
Kurul Üyesi
12
Pro Özellikler
Arama, arşiv, not alma ve PDF indirme için Pro üyelik gerekli.
Arşiv & Notlar
Kararları arşivlemek ve not almak için Pro üyelik gereklidir.