Sincan-Ankara-Kayaş Hattının Yeniden İnşaa Edilmesi İşi (Başkent Ray)
Karar No: 2015/UY.II-1771
İKN: 2012/8833
Karar İçeriği
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER:
Başkan V. II. Başkan : Kazım ÖZKAN,
Üyeler: Ali Kemal AKKOÇ, Ahmet ÖZBAKIR, Mehmet Zeki ADLI, Hasan KOCAGÖZ,
Hamdi GÜLEÇ
BAŞVURU SAHİBİ:
Gülermak Ağır Sanayi İnşaat ve Taah. A.Ş. - Kolin İnş. Turizm San. ve Tic. A.Ş. İş
Ortaklığı,
Konya Devlet Yolu 23. Km No: 111 Gölbaşı/ANKARA
İHALEYİ YAPAN İDARE:
Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü,
Talatpaşa Bulvarı 06330 Gar/Ulus/ANKARA
BAŞVURUYA KONU İHALE:
2012/8833 İhale Kayıt Numaralı “Sincan-Ankara-Kayaş Hattının Yeniden İnşaa Edilmesi İşi
(Başkent Ray)” İhalesi
KURUMCA YAPILAN İNCELEME:
Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü tarafından 25.04.2012 tarihinde açık
ihale usulüusulü ile gerçekleştirilen “Sincan-Ankara-Kayaş Hattının Yeniden İnşaa Edilmesi
İşi (Başkent Ray)” ihalesine ilişkin olarak Gülermak Ağır Sanayi İnşaat ve Taah. A.Ş. - Kolin
İnş. Turizm San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı tarafından 05.06.2015 tarih ve 48059 sayı ile
Kurum kayıtlarına alınan 05.06.2015 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda
bulunulmuştur.
Başvuruya ilişkin olarak 2015/1478 sayılı şikâyet dosyası kapsamında yapılan
inceleme neticesinde esas inceleme raporu tanzim edilmiştir.
KARAR:
Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi:
İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, idare tarafından 17.04.2015 tarihli ve 2015/MK-
172 sayılı Kurul kararına istinaden ihalenin iptal edildiği, 14.10.2014 ve 02.02.2015 tarihli
kesinleşen ihale kararlarıyla ihalenin kendileri üzerinde bırakıldığı, 07.01.2015 tarihli ve
2015/MK-1 sayılı Kurul kararıyla da ihalenin iptaline konu durumun ortadan kalkmasından
dolayı ihalenin iptal edilmesine gerek olmadığı hükmüne varıldığı, 17.04.2015 tarihli ve
2015/MK-172 sayılı Kurul kararının Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve San.
Ltd. Şti. İş Ortaklığının 07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul kararına karşı açtığı
dava sonucunda Ankara 11. İdare Mahkemesince verilen karar istinaden alındığı, ancak
Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının bu davadan
feragat ettiğinin öğrenildiği, dolayısıyla 07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul
kararının geçerliliğini koruyacağı, hak kaybına uğramamaları için ihalenin iptal kararının iptal
edilmesi gerektiği iddialarına yer verilmiştir.
İptal gerekçeleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda aşağıdaki hususlar tespit
edilmiştir.
1
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
25.04.2012 tarihinde yapılan ihaleye 17 isteklinin katıldığı, 23.05.2012 tarihinde
alınan ihale komisyonu kararıyla bu isteklilerden 13’ünün değerlendirme dışı bırakılarak
ihalenin Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş
Ortaklığı üzerinde bırakıldığı, Porr Bau GmbH’nin ise ekonomik açıdan en avantajlı ikinci
teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
Anılan komisyon kararı üzerine Porr Bau GmbH’nin, ihale üzerinde bırakılan
Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının
teklifinin değerlendirme dışı bırakılması istemiyle itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu,
yapılan başvurunun 25.07.2012 tarih ve 2012/UY.II-3038 sayılı Kurul kararıyla reddedildiği,
Comsa Sa – Açılım İnş. Ltd. Şti. – Seza İnş. Ltd. Şti. İş Ortaklığının, ihale üzerinde
bırakılan ortaklık ve ikinci en avantajlı teklif sahibi isteklilerin tekliflerinin değerlendirme dışı
bırakılması gerektiği iddiasıyla itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu, başvuru üzerine
alınan 25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3037 sayılı Kurul kararıyla anılan isteklinin 3
iddiasının da yerinde olmadığına, kararın (B) bölümünde ise Makyol İnş. San. Tur. San. ve
Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alınması,
Comsa Sa – Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının
teklifinin ise değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği,
Öz Aras - İntekar Yapı - Uyum Yapı Ortak Girişiminin tekliflerinin değerlendirme dışı
bırakılmasının yanlış olduğu iddiasıyla itirazen şikâyet başvurusunda bulunduğu, başvuru
üzerine alınan 25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3036 sayılı Kurul kararıyla anılan isteklinin
1’inci iddiasının yerinde olmadığına, 2’nci iddiası kapsamında yapılan inceleme sonucunda
idarenin değerlendirmesinin yerinde olmadığına, kararın (B) bölümünde ise Makyol İnş. San.
Tur. San. ve Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin
değerlendirmeye alınması, Comsa Sa – Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve
San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklifinin ise değerlendirme dışı bırakılmasına karar verildiği,
Anılan Kurul kararları üzerine alınan ve 10.08.2012 tarihinde onaylanan düzeltici
komisyon kararıyla Comsa Sa – Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve San. Ltd.
Şti. İş Ortaklığının teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, Makyol İnş. San. Tur. San. ve
Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alındığı,
teklifleri geçerli olarak değerlendirilen 4 isteklinin (Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. –
Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı, Porr Bau GmbH, Makyol İnş. San. Tur. San. ve
Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı ile Alsim Alarko San. Tesis ve Tic. A.Ş.)
teklif fiyatları üzerinden hesaplanan sınır değerin (174.123.865,39 Avro, 408.024.453,77 TL)
altında teklif sahibi istekli bulunmaması üzerine ihalenin Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah.
A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı üzerinde bırakıldığı, Porr Bau GmbH’nin
ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3038 sayılı Kurul kararına karşı davacı Porr Bau
GmbH tarafından açılan dava sonucunda, Ankara 11. İdare Mahkemesinin 28.09.2012 tarihli
ve Esas No:2012/1289 sayılı kararı ile “…Bu durumda, her ne kadar davacının ikinci ve
üçüncü iddiası işlemi kusurlandıracak nitelikte bulunmamakta ise de, ihale üzerinde kalan
isteklinin keşif metraj listesini sunmaması sebebiyle, teklifi değerlendirme dışı bırakılması
gerekirken, aksi yönde alınan kararda bu yönüyle hukuka uygunluk bulunmamıştır.” şeklinde
gerekçe belirtilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş, bunun üzerine alınan
07.11.2012 tarihli ve 2012/MK-340 sayılı Kurul kararıyla “1-) Kamu İhale Kurulunun
2
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3038 sayılı kararının ihale üzerinde bırakılan İş Ortaklığı
tarafından İdari Şartname’nin 46.7’nci maddesinde sunulması istenilen listelerin
sunulmamasının esasa etkili bir aykırılık olmadığına ilişkin kısmının ve itirazen şikayet
başvurusunun reddi şeklindeki hüküm fıkrasının iptaline,
2-) Anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, ihale üzerinde
bırakılan Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş
Ortaklığı’nın teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hususunda 4734 sayılı Kanun’un
54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,”
karar verilmiştir.
25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3037 sayılı Kurul kararının iptali ve yürütmesinin
durdurulması istemiyle davacı Comsa Sa - Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş.
San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişimi tarafından açılan davada Ankara 12. İdare Mahkemesinin
16.11.2012 tarihli ve E:2012/1469 sayılı kararıyla “…Bu durumda; dava dosyasında bulunan
bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; her ne kadar davacı Ortak Girişimin
ihaleye yönelik iddiaları dava konusu işlemi kusurlandıracak nitelikte bulunmamakta ise de,
davacı Ortak Girişimin teklifinin değerlendirme dışı bırakılarak, bu aşamadan sonraki
işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesinin düzeltici işlem olarak
belirlenmesine yönelik dava konusu Kamu İhale Kurulu kararında hukuka uygunluk
görülmemiştir.” şeklinde gerekçe belirtilerek yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş,
anılan Mahkeme kararı üzerine alınan 18.12.2012 tarihli ve 2012/MK-381 sayılı Kurul
kararıyla “…1- Kamu İhale Kurulunun 25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3037 sayılı
Kararının Comsa Sa - Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Ortak Girişiminin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması gerektiğine ilişkin kısmının
iptaline,
2- Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Comsa Sa - Açılım
İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişiminin özel ortağı
Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan ortaklar faaliyet belgesindeki bilgi
eksikliğinin tamamlatılarak ihale işlemlerine devam edilmesi hususunda 4734 sayılı
Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem
belirlenmesine,” karar verilmiştir.
Ayrıca anılan Mahkeme kararının kaldırılması talebiyle Kurum tarafından Ankara
Bölge İdare Mahkemesi nezdinde itirazda bulunulmuş, Ankara Bölge İdare Mahkemesinin
05.12.2012 tarihli ve Y.D. İtiraz No:2012/5499 sayılı kararıyla Ankara 12. İdare
Mahkemesinin 16.11.2012 tarihli ve Esas No:2012/1469 sayılı kararının kaldırılmasına,
olayda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27’nci maddesinde öngörülen koşullar
oluşmadığından yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmiş, Ankara Bölge
İdare Mahkemesinin söz konusu kararı üzerine alınan 21.01.2013 tarihli ve 2013/MK-30
sayılı Kurul kararıyla “1- Kamu İhale Kurulunun 18.12.2012 tarih ve 2012/MK-381 sayılı
kararının iptaline,
2- Anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Comsa Sa - Açılım
İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişiminin teklifinin
değerlendirme dışı bırakılması hususunda 4734 sayılı Kanunun 54’üncü maddesinin onuncu
fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,” karar verilmiştir.
3
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
İhale komisyonunca 22.02.2013 tarihinde düzeltici komisyon kararının alındığı, bu
karardan, 07.11.2012 tarihli ve 2012/MK-340 sayılı Kurul kararı uyarınca Gülermak Ağır
San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin
değerlendirme dışı bırakıldığı, 21.01.2013 tarihli ve 2013/MK-30 sayılı Kurul kararı uyarınca
ise Comsa Sa – Açılım İnş. Ltd. Şti. – Seza İnş. Ltd. Şti. İş Ortaklığının teklifinin
değerlendirme dışı bırakıldığı, ayrıca 25.07.2012 tarihli, 2012/UY.II-3036 ile 2012/UY.II-
3037 sayılı Kurul kararları uyarınca Makyol İnş. San. Tur. San. ve Tic. A.Ş. – Cengiz İnş.
San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alındığı, tüm bu değerlendirmeler
sonucunda Porr Bau Gmbh firmasının teklifinin sınır değerin altında kalmasından ötürü adı
geçen isteklinin aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulduğu, Porr Bau Gmbh tarafından
yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının idarece uygun bulunarak ihalenin bu istekli üzerinde
bırakıldığı, Makyol İnş. San. Tur. San. ve Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş
Ortaklığının ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
22.02.2013 tarihli düzeltici ihale komisyonu kararına karşı Comsa Sa - Açılım
İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından Porr Bau
GmbH tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı olduğu iddialarıyla
itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuş olup, başvurulara ilişkin olarak yapılan inceleme
sonucunda Kurulca alınan 15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı karar ile “4734 sayılı
Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline” karar
verilmiştir. Aynı komisyon kararına karşı Makyol İnş. San. Tur. San. ve Tic. A.Ş. – Cengiz
İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı tarafından itirazen şikâyet başvurusunda bulunulmuş olup,
başvuruya ilişkin olarak yapılan inceleme sonucunda Kurulca alınan 15.05.2013 tarihli ve
2013/UY.II-2160 sayılı karar ile “Karar verilmesine yer olmadığına,” (15.05.2013 tarihli ve
2013/UY.II-2159 sayılı karar ile ihalenin iptaline karar verildiğinden) karar verilmiştir.
Ayrıca Comsa Sa - Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd.
Şti. İş Ortaklığı tarafından 25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3037 sayılı Kurul kararına karşı
açılan davada Ankara 12. İdare Mahkemesinin 05/02/2013 tarih ve E:2012/1469 ve
K:2013/221 sayılı kararı ile “dava konusu işlemin iptaline” karar verilmiş olup, söz konusu
karar gereği alınan 04.03.2013 tarihli ve 2013/MK-66 sayılı Kurul kararıyla Comsa Sa -
Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişiminin özel
ortağı Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından sunulan ortaklar faaliyet belgesindeki bilgi
eksikliğinin tamamlatılarak ihale işlemlerine devam edilmesine karar verilmiş, idarece bu
doğrultuda işlem tesis edilerek 24.04.2013 tarihinde onaylanan düzeltici ihale komisyonu
kararıyla anılan İş Ortaklığının teklifinin değerlendirmeye alınarak ekonomik açıdan en
avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
24.04.2013 tarihinde onaylanan düzeltici ihale komisyonu kararı üzerine Comsa Sa -
Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından
Porr Bau Gmbh tarafından yapılan aşırı düşük teklif açıklamasının mevzuata aykırı olduğu
iddiasıyla 06.05.2013 tarihinde idareye şikâyet, 24.05.2013 tarihinde Kuruma itirazen şikâyet
başvurusunda bulunduğu anlaşılmış, söz konusu itirazen şikâyet başvurusu üzerine alınan
12.06.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2451 sayılı Kurul kararıyla 15.05.2013 tarih ve 2013/UY.II-
2159 sayılı Kurul kararı ile Comsa Sa - Açılım İnşaat Tic. ve San . Ltd. Şti. - Seza İnş. San.
ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığının bu karara konu itirazen şikâyet dilekçesinde yer alan iddiaları
incelendiğinden ve şikâyete konu ihale iptal edildiğinden karar verilmesine yer olmadığı
yönünde karar verildiği görülmüştür.
4
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı Kurul kararına karşı Davacı Comsa Sa -
Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. - Seza İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından açılan
davada Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 11.09.2013 tarihli ve Y.D. İtiraz No:2013/4455
sayılı kararında dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiş, söz konusu
karar gereği alınan 20.11.2013 tarihli ve 2013/MK-361 sayılı Kurul kararıyla “1- Kamu İhale
Kurulunun 15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı kararının iptaline, 2- Anılan
mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, yeniden inceleme yapılmasını
teminen dosyanın esasının incelenmesine geçilmesine,” karar verilmiştir.
Yeniden yapılan inceleme sonucunda alınan 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640
sayılı Kurul kararıyla Porr Bau GmbH’nin mevzuata uygun bir şekilde yeniden aşırı düşük
teklif sorgulamasına tabi tutulması gerektiği gerekçesiyle “Anılan Kanun'un 54'üncü
maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,” karar
verilmiştir.
11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararına karşı Davacı Comsa Sa –
Açılım İnşaat Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından
açılan davada Ankara 2. İdare Mahkemesinin 20.02.2014 tarihli ve E:2014/3 sayılı kararında
yürütmenin durdurulmasına karar verilmiş, söz konusu karar gereği alınan 02.04.2014 tarihli
ve 2014/MK-143 sayılı karar ile “1- Kamu İhale Kurulunun 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-
4640 sayılı kararının iptaline,
2- Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 4734 sayılı
Kanunun 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem
belirlenmesine,” (Porr Bau GmbH’nin teklifinin değerlendirme dışı bırakılması hususunda)
karar verilmiştir.
Diğer yandan 25.07.2012 tarihli ve 2012/UY.II-3038 sayılı Kurul kararına karşı davacı
Porr Bau GmbH tarafından açılan davada, temyiz incelemesi sonucunda Danıştay 13.
Dairesinin 13.02.2014 tarihli ve E:2013/2366, K:2014/386 sayılı kararı ile temyiz istemi
yerinde görülmeyerek sonucu itibariyle uygun olan mahkeme kararının belirtilen gerekçeyle
onanmasına karar verilmiştir. Anılan Mahkeme kararı üzerine alınan 18.06.2014 tarihli ve
2014/MK-326 sayılı Kurul kararıyla “1- Kamu İhale Kurulunun 07.11.2012 tarihli ve
2012/MK-340 sayılı kararının iptaline,
2- Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Gülermak Ağır
San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığının teklifinin
değerlendirmeye alınması hususunda 4734 sayılı Kanunun 54’üncü maddesinin onuncu
fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,
3- Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, başvuru sahibinin
14.06.2012 tarih ve 21797 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan itirazen şikâyet dilekçesinde
özetle “Yeterlik alamayan şirketlerin tekliflerinde, ihalenin sonucunu etkilemeyecek ve
sonradan tamamlanması mümkün olan belgelerin bulunduğu kendilerine gönderilen
kesinleşen ihale kararı yazısından anlaşıldığı, ihaleye teklif veren 17 istekliden 13’ünün teklifi
değerlendirme dışı bırakılarak ihale üzerinde bırakılan isteklinin teklifinin sınır değerin
üzerinde kalmasının sağlandığı,” şeklinde yer verilen iddiası kapsamında inceleme
yapılmasını teminen dosyanın esasının incelenmesine geçilmesine,” karar verilmiştir.
Anılan Kurul kararı gereğince esasın incelenmesine geçilmiş, yeniden yapılan
inceleme sonucunda alınan 16.07.2014 tarihli ve 2014/UY.II-2619 sayılı Kurul kararıyla
5
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
“4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen
şikayet başvurusunun reddine,” karar verilmiştir.
Bu defa, temyiz kararına karşı yapılan karar düzeltme talebi üzerine Danıştay 13.
Dairesinin 10.09.2014 tarihli ve E:2014/2742, K:2014/2855 sayılı kararı ile davacı şirketin
davadan feragat etmesi nedeniyle karar düzeltme isteminin esasının incelenme olanağı
kalmadığından, feragat isteminin incelenerek karara bağlanabilmesi için karar düzeltme
isteminin kabulüne, Dairelerince verilen 13.02.2014 tarih ve E:2013/2366, K:2014/386 sayılı
kararın kaldırılarak feragat konusunda bir karar verilmek üzere Ankara 11. idare
Mahkemesinin 28.05.2013 tarihli ve E:2012/1289, K:2013/798 sayılı kararının bozulmasına
karar verilmiştir. Anılan Mahkeme kararı gereği alınan 10.12.2014 tarihli ve 2014/MK-566
sayılı Kurul kararıyla “1- Kamu İhale Kurulunun 18.06.2014 tarih ve 2014/MK-326 sayılı
kararı ile 16.07.2014 tarihli ve 2014/UY.II-2619 sayılı kararının iptaline,
2- Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 25.07.2012 tarihli
ve 2012/UY.II-3038 sayılı Kurul kararında belirtildiği şekilde 4734 sayılı Kanunun 54’üncü
maddesinin onuncu fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,”
karar verilmiştir.
17.10.2014 tarihinde onaylanan ihale komisyonu kararından, Kolin İnş. A.Ş.
tarafından sunulan şikâyet dilekçesi üzerine Comsa Sa - Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti.
tarafından sunulan iş deneyim belgesi ile ilgili tereddüt hasıl olduğu ve belgeye ilişkin olarak
araştırma yapılmasına karar verildiği, yapılan tüm yazışmalara rağmen idare tarafından
istenilen belgelerin sunulmadığı, söz konusu iş deneyim belgesinin mevzuata uygun
olmadığına dair Kurulun 09.10.2012 tarihli ve 2012/UY.III-3892 sayılı kararı ile 25.10.2013
tarihli ve 2013/UY.III-4082 sayılı Kurul kararında iş deneyim belgesinin tek sözleşmeye
ilişkin düzenlenmediği tespit edildiğinden, başvuru sahibi İş Ortaklığının teklifinin
değerlendirme dışı bırakıldığı ayrıca, alınan Kurul kararları uyarınca Gülermak Ağır San. İnş.
ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı ile Makyol İnş. San. Tur. San. ve
Tic. A.Ş. – Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı’nın tekliflerinin değerlendirmeye
alınmasına karar verildiği, sonuç olarak Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş.
Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı, Porr Bau GmbH, Makyol İnş. San. Tur. San. ve Tic. A.Ş. –
Cengiz İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı ile Alsim Alarko San. Tesis ve Tic. A.Ş.nin
tekliflerinin geçerli teklif olarak değerlendirildiği, sınır değerin de bu teklifler dikkate alınarak
yeniden hesaplandığı, sınır değerin altında geçerli teklif sahibi istekli bulunmadığından aşırı
düşük teklif sorgulaması yapılmadan ihalenin Gülermak Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin
İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı üzerinde bırakıldığı, Porr Bau GmbH’nin ekonomik
açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak belirlendiği görülmüştür.
17.10.2014 tarihinde onaylanan ihale komisyonu kararına karşı Comsa Sa - Açılım
İnşaat Tic. ve San. Ltd. Şti. -Seza İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişimi tarafından,
tekliflerinin değerlendirme dışı bırakılmasının mevzuata aykırı olduğu, idarece sınır değerin
yanlış hesaplandığı nihai karar beklenilmeden idare tarafından kesinleşen ihale kararının
alındığı ve mahkemelerce verilecek nihai karar beklenilmeden idare tarafından kesinleşen
ihale kararının alındığı iddialarıyla idareye şikâyet, Kuruma itirazen şikâyet başvurusunda
bulunulduğu, bu başvuruya ilişkin olarak alınan 07.01.2015 tarihli ve 2015/UY.II-12 sayılı
Kurul kararıyla “Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi
gereğince itirazen şikâyet başvurusunun reddine,” karar verildiği anlaşılmıştır.
6
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
Diğer yandan 15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı Kurul kararına karşı açılan
davada Ankara 13. İdare Mahkemesinin 09.05.2014 tarihli ve E:2013/866, K:2014/881 sayılı
kararı ile “dava konusu işlemin iptaline” karar verilmiş, anılan Mahkeme kararına karşı
Kurumca temyiz yoluna başvurulmuş, temyiz incelemesi sonucunda Danıştay 13. Dairesinin
01.10.2014 tarihli ve E:2014/2719, K:2014/3047 sayılı kararıyla “…Belirtilen bu durum
karşısında, ihale üzerinde kalan isteklinin aşırı düşük teklif sorgulaması kapsamında yapmış
olduğu açıklamalar irdelenirken ihale dokümanının bu incelemeye ilişkin kısımlarının da
incelenmesi gerektiği açık olduğundan, davalı idare tarafından bu kapsamda yapılan bir
incelemede, Kurul'un inceleme yetkisinin aşıldığının kabul edilmesi mümkün değildir.
Bu durumda, Mahkeme tarafından dava konusu işlemin esasının hukuka aykırı olup
olmadığı hususu noktasında bir değerlendirme yapılarak hüküm kurulması gerekirken,
Kurul'un inceleme yetkisini aşarak re'sen inceleme yapmak suretiyle karar vermesinin hukuka
aykırı olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmesinde hukuka uygunluk
görülmemiştir.” gerekçesiyle Ankara 13.İdare Mahkemesinin 09.05.2014 tarihli ve
E:2013/866, K:2014/880 sayılı kararının bozulmasına, yeniden bir karar verilmek üzere
dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
Danıştay 13. Dairesinin 01.10.2014 tarihli ve E:2014/2719, K:2014/3047 sayılı kararı
üzerine alınan 07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul kararıyla “1- Kamu İhale
Kurulunun 20.11.2013 tarihli ve 2014/MK-361 sayılı kararının iptaline, 2- 20.11.2013 tarihli
ve 2014/MK-361 sayılı Kurul kararı üzerine alınan 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640
sayılı Kurul kararı ile 02.04.2014 tarihli ve 2014/MK-143 sayılı Kurul kararının iptaline,
ancak 02.04.2014 tarihli ve 2014/MK-143 sayılı Kurul kararı ile 11.12.2013 tarihli ve
2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararının iptaline karar verildiğinden 11.12.2013 tarihli ve
2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararına ilişkin olarak karar verilmesine yer olmadığına, 3-
Anılan mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, dava konusu 15.05.2013
tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı Kurul kararı uyarınca 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü
maddesinin onuncu fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline karar verilmesi
gerekmekte ise de, söz konusu Kurul kararının aşırı düşük teklif açıklamalarının incelenmesi
sonucunda alındığı, ancak şikâyete konu ihaleye ilişkin olarak alınan ihale komisyonu
kararlarına karşı istekliler tarafından idareye şikâyet, Kuruma itirazen şikâyet
başvurularında bulunulmuş, Kurumca alınan kararlara karşı davalar açılmış olup, söz
konusu davalarda İdare Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay tarafından verilen
kararlar üzerine anılan Mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmesi için Kurul
kararlarının ve ihale komisyonu tarafından düzeltici komisyon kararlarının alındığı, ihale
komisyonu tarafından alınan 14.10.2014 tarihli ihale komisyonu kararı uyarınca ihalede
gelinen aşamada geçerli teklifler üzerinden hesaplanan sınır değerin altında teklif sahibi
isteklinin bulunmadığı, diğer bir deyişle aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulması
gereken bir isteklinin bulunmadığı görüldüğünden ve 15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159
sayılı Kurul kararına dayanak teşkil eden hususun ortadan kalktığı anlaşıldığından gelinen
aşamada karar verilmesine yer olmadığına,” karar verilmiştir.
Bu defa, 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararına karşı açılan
davada Ankara 2. İdare Mahkemesince verilen 29.05.2014 tarihli ve E:2014/3, K:2014/681
sayılı Kurul kararına karşı Kurumca temyiz başvurusunda bulunulmuş olup, temyiz
incelemesi sonucunda Danıştay 13.Dairesinin 01.10.02014 tarihli ve E:2014/2969,
K:2014/3048 sayılı kararıyla Ankara 2. İdare Mahkemesinin 29.05.2014 tarihli ve E:2014/3,
K:2014/681 sayılı kararının bozulmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan
Mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
7
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
Danıştay 13. Dairesinin 01.10.02014 tarihli ve E:2014/2969, K:2014/3048 sayılı kararı
üzerine alınan 28.01.2015 tarihli ve 2015/MK-36 sayılı Kurul kararıyla “Anılan mahkeme
kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Kamu İhale Kurulunun 02.04.2014 tarihli ve
2014/MK-143 sayılı Kurul kararının iptali, 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640 sayılı
Kurul karar uyarınca (teklifi sınır değerin altında kalan Porr Bau GmbH’nin Kamu İhale
Genel Tebliği’nin açıklamalarına uygun olarak yeniden aşırı düşük teklif sorgulamasına tâbi
tutulması hususunda) “4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi
gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,” kararı verilmesi gerekmekte ise de 15.05.2013
tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı Kurul kararına karşı açılan davada Danıştay 13. Dairesince
verilen 01.10.2014 tarih ve E:2013/866 sayılı karar üzerine alınan 07.01.2015 tarihli ve
2015/MK-1 sayılı Kurul kararıyla gerek 02.04.2014 tarihli ve 2014/MK-143 sayılı Kurul
kararı gerekse 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararı iptal edildiğinden,
Diğer taraftan, şikâyete konu ihaleye ilişkin olarak alınan ihale komisyonu kararlarına karşı
istekliler tarafından idareye şikâyet, Kuruma itirazen şikâyet başvurularında bulunulmuş,
Kurumca alınan kararlara karşı davalar açılmış olup, söz konusu davalarda İdare
Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay tarafından verilen kararlar üzerine anılan
Mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmesi için Kurul kararlarının ve ihale
komisyonu tarafından düzeltici komisyon kararlarının alındığı, ihale komisyonu tarafından
alınan 14.10.2014 tarihli ihale komisyonu kararı uyarınca ihalede gelinen aşamada geçerli
teklifler üzerinden hesaplanan sınır değerin altında teklif sahibi isteklinin bulunmadığı, diğer
bir deyişle aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulması gereken bir isteklinin bulunmadığı
görüldüğünden ve 11.12.2013 tarihli ve 2013/UY.II-4640 sayılı Kurul kararına dayanak teşkil
eden hususun ortadan kalktığı anlaşıldığından gelinen aşamada karar verilmesine yer
olmadığına,” karar verilmiştir.
17.10.2014 tarihinde onaylanan ihale komisyonu kararından sonra idarece tebliğ
edilen 10.12.2014 tarihli ve 2014/MK-566 sayılı Kurul kararı uyarınca işlem tesis edilmesi
için yeniden ihale komisyonu kararı alınmasına karar verildiği, Comsa Sa - Açılım İnşaat
Tic. ve San. Ltd. Şti. -Seza İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. Ortak Girişimi tarafından 14.10.2014
tarihli ihale komisyonuna karşı yapılan itirazen şikâyet başvurusunun 07.01.2015 tarihli ve
2015/UY.II-12 sayılı Kurul kararı ile reddedilmesi ve yeniden yapılan inceleme sonucunda
14.10.2014 tarihli ihale komisyonu kararında yapılan değerlendirmelerin aynen geçerli
olduğunun tespit edildiği, 26.01.2015 tarihli ihale komisyonu kararıyla ihalenin Gülermak
Ağır San. İnş. ve Taah. A.Ş. – Kolin İnş. Tur. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı üzerinde
bırakıldığı, Porr Bau GmbH’nin ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi olarak
belirlendiği görülmüştür.
Daha sonra, 15.05.2013 tarihli ve 2013/UY.II-2159 sayılı Kurul kararına karşı açılan
dava sürecinde alınan 07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul kararının iptali ve
yürütmenin durdurulması talebiyle davacı Seza İnşaat San. ve Tic. Ltd. Şti. – Açılım İnşaat
Tic. ve San. Ltd. Şti. vekili tarafından açılan davada Ankara 11. İdare Mahkemesinin
12.03.2015 tarihli ve E:2015/90 sayılı kararıyla “Olayda, davacı ortaklığın ihale üzerine
kalan firmanın (Porr Bau GmbH) aşırı düşük teklif açıklamasının yerinde olmadığına dair
iddiaları üzerine davalı idarece aşırı düşük teklif açıklaması incelenirken ihale dokümanının
aşırı düşük teklif açıklamasına ilişkin kısımlarının da incelemeye tabi tutulduğu ve ihale
dokümanında bu yönde bir kısım aykırılıkların olduğu yönünde yapılan tespit üzerine ihalenin
iptaline karar verildiği, Ankara 13. İdare Mahkemesi'nce Kurul'un Kanunen kendisine
tanınan yetkinin dışına çıkarak karar verdiği gerekçesi ile ihalenin iptaline dair kararın
8
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
iptaline karar verildiği, Danıştay 13. Dairesi'nce ise aşırı düşük teklif açıklaması irdelenirken
ihale dokümanının bu incelemeye ilişkin kısımlarının da incelenmesi gerektiğinden ve
Kurumun inceleme yetkisi sınırlarını aşmadığı gerekçesiyle Mahkeme kararının bozulmasına
karar verildiği, dava konusu işlemin de bahse konu Danıştay kararının uygulanması amacıyla
alındığı, dolayısıyla uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için yargı kararının gereği gibi yerine
getirilip getirilmediğinin ortaya konulması gerekmektedir.
İhalenin iptaline dair Kurul kararını iptal eden Mahkeme kararının bozulması üzerine
idarece Mahkeme kararından önceki duruma dönülerek ihalenin iptali yönünde bir karar
verilmesi yerine birtakım gerekçelerle herhangi bir işlem tesisinin gerekmediğinden bahisle
karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği görülmektedir. Kamu İhale Kurulunca,
davacının itirazen şikayet başvurusunu aşırı düşük teklif açıklaması sunan firmanın bu
açıklamasının yerinde olmadığına dayandırdığı, ihalenin iptali kararının bu kapsamda
yapılan başvuru üzerine alındığı, ancak Danıştay’ın yukarıda anılan bozma kararından sonra
alınan komisyon kararı ile sınır değerin altında teklifin kalmadığının ortaya konulmuş
olduğu, bir başka anlatımla aşırı düşük teklif açıklaması istenilecek bir isteklinin kalmadığı
gerekçesiyle bu aşamada karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği görülmektedir.
Her ne kadar davacının itirazen şikayette bulunduğu durumdan farklı olarak aşırı
düşük teklif sorgulamasına tabi tutulacak bir isteklinin kalmadığı gerekçesiyle dava konusu
işlem tesis edilmiş ise de, aşırı düşük teklif açıklamasında bulunan firmanın değerlendirmeye
alınmasına dair kararı iptal eden Ankara 2.İdare Mahkemesi kararının Danıştayca
bozulması, bozma kararı üzerine de henüz Mahkemece bir karar verilmemesi, ayrıca ihalenin
iptaline dair Kurul kararının iptali istemiyle açılan davanın Ankara 13. İdare Mahkemesi'nin
21.01.2015 tarih ve E:2015/46, 2015/98 sayılı kararı ile reddedilmesi, dolayısıyla ortada
ihalenin iptalinin yerinde olduğuna dair bir Mahkeme kararı bulunması karşısında,
Danıştay'ın bozma kararı üzerine ihalenin iptali yönünde bir karar alınması gerekirken karar
verilmesine yer olmadığı şeklinde alınan kararda hukuka uygunluk bulunmamıştır.”
gerekçesiyle yürütmenin durdurulmasına karar verilmiştir.
Anılan Mahkeme kararı üzerine alınan 17.04.2015 tarihli ve 2015/MK-172 sayılı
Kurul kararıyla “1- Kamu İhale Kurulunun 07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı kararının
iptaline, 2- Anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 4734 sayılı
Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,”
karar verilmiştir.
Bunun üzerine, idare tarafından 28.05.2015 tarihli yazı ile, 17.04.2015 tarihli ve
2015/MK-172 sayılı Kurul kararıyla ihalenin iptal edildiğinin isteklilere bildirildiği
görülmüştür.
Başvuru sahibi tarafından 17.04.2015 tarihli ve 2015/MK-172 sayılı Kurul kararının
Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının 07.01.2015
tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul kararına karşı açtığı dava sonucunda Ankara 11. İdare
Mahkemesince verilen karar istinaden alındığı, ancak Açılım İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. – Seza
İnş. Tic. ve San. Ltd. Şti. İş Ortaklığının bu davadan feragat ettiğinin öğrenildiği, dolayısıyla,
07.01.2015 tarihli ve 2015/MK-1 sayılı Kurul kararının geçerliliğini koruyacağı, hak kaybına
uğramamaları için ihalenin iptal kararının iptal edilmesi gerektiği iddia edilmektedir.
İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinin birinci fıkrasında “Danıştay,
bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin
durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye
9
KAMU İHALE KURULU KARARI
Toplantı No
Gündem No
Karar Tarihi
Karar No
: 2015/039
: 49
: 24.06.2015
: 2015/UY.II-1771
veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden
başlayarak otuz günü geçemez.” hükmü,
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kuruma itirazen şikâyet başvurusu” başlıklı
56’ncı maddesinin son fıkrasında “İdareler hukuki durumda değişiklik yaratan Kurul
kararlarının gerektirdiği işlemleri ivedilikle yerine getirmek zorundadır.” hükmü yer
almaktadır.
Yukarıda aktarıldığı gibi, şikâyete konu ihaleye ilişkin olarak alınan ihale komisyonu
kararlarına karşı istekliler tarafından idareye şikâyet, Kuruma itirazen şikâyet başvurularında
bulunulmuş, Kurumca alınan kararlara karşı davalar açılmış olup, söz konusu davalarda İdare
Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemesi ve Danıştay tarafından verilen kararlar üzerine anılan
mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmesi için gerekli Kurul kararları alınmıştır. Bu
itibarla, anılan Kanun’un 56’ncı maddesindeki hüküm gereğince idarelerin hukuki durumda
değişiklik yaratan Kurul kararlarının gerektirdiği işlemleri ivedilikle yerine getirmek zorunda
oldukları anlaşılmış olup, idarenin de taraflarına tebliğ edilen en son Kurul kararları
doğrultusunda işlem tesis ettiği görüldüğünden, başvuru sahibinin iddiasının yerinde olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65'inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ
edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare
Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,
Anılan Kanun'un 54'üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c) bendi gereğince itirazen
şikâyet başvurusunun reddine,
Oybirliği ile karar verildi.
Kazım ÖZKAN
Başkan V.
II. Başkan
Ali Kemal AKKOÇ
Kurul Üyesi
Ahmet ÖZBAKIR
Kurul Üyesi
Mehmet Zeki ADLI
Kurul Üyesi
Hasan KOCAGÖZ
Kurul Üyesi
Hamdi GÜLEÇ
Kurul Üyesi
10
Pro Özellikler
Arama, arşiv, not alma ve PDF indirme için Pro üyelik gerekli.
Arşiv & Notlar
Kararları arşivlemek ve not almak için Pro üyelik gereklidir.