HER POZ
Fiyat
Giriş

Yıldırım Belediyesi Sınırları İçindeki Park ve Yeşil Alanların Tanzimi İle Periyodik Bakım ve Onarım

Karar No: 2016/MK-109 İKN: 2015/43147
Karar Tarihi
16.03.2016
Toplantı No
2016/19
Gündem No
67
Başvuru Sahibi
Mahkeme Kararı
İdare
Yıldırım Belediye Başkanlığı Park ve Bahçeler Müdürlüğü

Karar İçeriği

KAMU İHALE KURULU KARARI  
Toplantı No  
Gündem No  
: 2016/19  
: 67  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
Toplantıya Katılan Üye Sayısı  
Gündem Konusu  
: 16.03.2016  
: 2016/MK-109  
: 7  
: 01.07.2015 tarihli ve 2015/UH.II-1836 sayılı Kurul  
kararı hakkında Ankara 5. İdare Mahkemesi tarafından verilen 21.01.2016 tarihli ve E:2015/2971,  
K:2016/153 sayılı karara ilişkin işlem tesis edilmesi.  
Yıldırım Belediye Başkanlığı Park ve Bahçeler Müdürlüğü tarafından 14.05.2015  
tarihinde açık ihale usulü ile yapılan 2015/43147 ihale kayıt numaralı “Yıldırım Belediyesi  
Sınırları İçindeki Park ve Yeşil Alanların Tanzimi ile Periyodik Bakım ve Onarım” ihalesine  
ilişkin olarak Bursam İş Mak. Haf. İnş. Taş. San. Tic. Ltd. Şti.nin 08.05.2015 tarihinde yaptığı  
şikâyet başvurusunun, idarenin 13.05.2015 tarihli yazısı ile reddi üzerine, başvuru sahibi  
25.05.2015 tarih ve 44618 sayı ile Kurum kayıtlarına alınan 25.05.2015 tarihli dilekçe ile  
itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuş ve Kurulca alınan 01.07.2015 tarihli ve 2015/UH.II-  
1836 sayılı karar ile; “4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (c)  
bendi gereğince itirazen şikayet başvurusunun reddine” karar verilmiştir  
Davacı Bursam İş Mak. Haf. İnş. Taş. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından anılan Kurul  
kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davada, Ankara 5. İdare  
Mahkemesi tarafından verilen 21.01.2016 tarihli ve E:2015/2971, K:2016/153 sayılı kararında  
“…Dosyanın incelenmesinden; "Yıldırım Belediyesi Sınırları İçindeki Park ve Yeşil Alanların  
Tanzimi ile Periyodik Bakım ve Onarım" İhalesinin gerçekleştirilmesi sürecinde, davacı şirket  
tarafından ihale dokümanını oluşturan Bakım İşleri Teknik Şartnamesinin, İdari Şartnamenin,  
Peyzaj İşleri Birim Fiyat Tariflerinin, Atölye İşleri Teknik Şartnamesinin bazı hükümlerine  
karşı idareye yapılan şikayet ve Kamu İhale Kurulu'na yapılan itirazen şikayet başvurularının  
reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.  
Uyuşmazlıkta; davacı şirketin Kamu İhale Kurulu'na yaptığı itirazen şikayet  
başvurusunda ileri sürdüğü iddiaların 8 ayrı noktada toplandığı görülmekte olup, her bir  
iddia yönünden ayrı ayrı değerlendirme yapılması gerekmektedir.  
Davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü, "Bakım İşleri Teknik  
Şartnamesinin 4 üncü maddesinin 13 numaralı bendinde çalışacak teknik personeller ve bu iş  
genelinde çalışacak diğer personellere ilişkin düzenleme yapıldığı ve ücret gruplarının  
belirlendiği, anılan Şartname’nin 12 ’inci maddesinde belirtilen “Ziraat Mühendisi veya  
Orman Mühendisi veya Peyzaj Mimarı” olarak istihdam edilecek teknik personelin hangi  
ücret grubuna dahil olduğunun belirtilmediği, eğer diğer personellerin (Diğer işçiler=%50  
asgari ücret fazlası) içerisinde değerlendirilmesi gerekiyor ise teknik açıdan daha az kalifiyeli  
olan teknikerden daha az maaş almasından dolayı adaletsiz bir ücret dağılımının olacağı,  
ayrıca ihale dokümanından işin özünde personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet  
alımı olacağının anlaşıldığı ancak bununla birlikte personellerin sayıları, çalışacakları mesai  
saatleri, yemek ve yol ücretlerine ilişkin bir bilgi yer almadığı bu durumun sağlıklı maliyet  
oluşturulmasına engel olduğu," şeklindeki ikinci iddiaya ilişkin olarak;  
Davaya konu ihaleye ait Bakım İşleri Teknik Şartnamesi’nin “Personele İlişkin  
Esaslar” başlıklı 12. maddesinde; “İsteklinin, ihale konusu işi daha sağlıklı yerine  
getirebilmesi için kullanacağı teknik personel sayılan aşağıdaki gibidir.  
1 Ziraat Mühendisi veya Orman Mühendisi veya Peyzaj Mimarı (en az 3 yıl deneyim)  
3 Ziraat Teknikeri veya Peyzaj Teknikeri (en az 2 yıl deneyimli)” düzenlemesi,  
“Özel Şartlar” başlıklı 14. maddesinde “… 13-Parkların genel bakımı ve diğer  
hizmetleri görecek kişilerin temini: Park alanlarının her türlü bakımında, otomatik sulama  
sistemlerinin çalıştırılmasında, tamir ve bakımlarında kontrol teşkilatınca park ve yeşil  
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
alanlarla ilgili yapılacak diğer iş programlarına göre verilecek görevler çerçevesinde  
çalıştırılacak elemanlar (şartname eki yapılacak işlerin miktarını gösterir listede  
belirtilmiştir) Çalıştırılacağı alanlarda ehil ve tecrübeli uygulamada çalışabilecek statüde  
olacaktır. Bu alanlarda çalıştırılacak ehil elmanlar kontrol teşkilatının onay vermesiyle işe  
başlatılacak verilecek iş programı çerçevesinde de çalıştırılacaklardır. Birim fiyat teklifleri ve  
uygulamaları aşağıda belirtilen kalemlerdeki ücretlendirmeden olacaktır.  
Elle sulama işçisi  
%30 asgari ücret fazlası  
Diğer işçiler % 50 asgari ücret fazlası  
Şoför ve Usta için  
%70 asgari ücret fazlası  
Tekniker için %120 asgari ücret fazlası  
6385 sayılı Kanunun 9. Maddesinde 01/09/2013 tarihinden itibaren Kısa Vadeli  
Sigorta Kolları Prim Oranı, prime esas kazancının %2’sidir.” düzenlemesi yer almaktadır.  
Dava konusu ihalede teklif fiyata dahil olan giderler İdari Şartname’nin 25.  
maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup, burada Teknik ve İdari Şartnamede belirtilen  
bütün giderler düzenlemesinin bulunduğu, Bakım İşleri Teknik Şartname’nin “Özel Şartlar”  
başlıklı 14. maddesinde, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında çalıştırılacak elle sulama işçisi,  
diğer işçiler, şoför ve usta ile tekniker için özel olarak ücret tarifesi belirlendiği, ancak Bakım  
İşleri Teknik Şartnamesi'nin “Personele İlişkin Esaslar” başlıklı 12. maddesinde işin ifası  
sırasında çalıştırılarak mühendis veya mimar ile ziraat veya peyzaj tekniker sayısının  
belirtildiği ancak buna ilişkin olarak özel bir ücret düzenlemesinin yapılmadığı anlaşılmıştır.  
Özel ücret düzenlemesi bulunan personele ilişkin ücretlerin düzenleme doğrultusunda  
verilmesi gerekmekle birlikte, özel bir ücret tarifesi bulunmayan mühendis veya mimar ile  
ziraat veya peyzaj teknikeri personele ilişkin ise serbest piyasa koşulları çerçevesinde  
isteklilerin dilediği ücreti verebileceği ve teklif fiyatını bu şekilde oluşturması gerektiği, diğer  
işçiler ile tarif edilen personel olarak mühendis veya mimar ile ziraat veya peyzaj teknikerinin  
açıkça kastedilmediği, kaldı ki personele ilişkin özel bir ücret tarifesi belirtilmemesinin ücret  
adaletsizliğine neden olacağının tek başına yeterli olmadığı, yemek ye yol ücretine ilişkin  
olarak ise İdari Şartname’nin 25. maddesinde bir bedel öngörülmediğinden isteklilerin yemek  
ve yol ücreti verme yükümlülüğünün bulunmadığı, ihale dokümanında bu yönden bir  
uygunsuzluk olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.  
Diğer yandan; ihale konusu işte çalışacak personellerin sayılan ile çalışacakları  
mesai saatlerine ilişkin yapılan düzenlemelere ilişkin iddia incelendiğinde ise,  
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Sözleşme türleri” başlıklı 6.  
maddesinde Kamu İhale Kanununa göre yapılan ihaleler sonucunda; ...  
...c) Yapım işlerinde; ön veya kesin projelere ve bunlara ilişkin mahal listeleri ile  
biıim fiyat tariflerine, mal veya hizmet alımı işlerinde ise işin ayrıntılı özelliklerine dayalı  
olarak, idarece hazırlanmış cetvelde yer alan her bir iş kaleminin miktarı ile bu iş kalemleri  
için istekli tarafından teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan toplam bedel  
üzerinden birim fiyat sözleşme, ...” hükmü, 24. maddesinde “Mal ve hizmet alımlarıyla yapım  
sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde,  
artışa konu olan iş;  
a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması,  
b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak  
mümkün olmaması, şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde  
sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet  
alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 'sine kadar oran dahilinde, süre hariç  
sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.  
hükmü yer almaktadır.  
2
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
Dava konusu ihaleye ait Sözleşme Tasarısının “İşin süresi” başlıklı 9. maddesinde  
“9.1. İşe başlama tarihi 06.07.2015; işi bitirme tarihi 05.07.2018...” düzenlemesi,  
Bakım işleri Teknik Şartnamesinin “Sulama” başlıklı 1. maddesinde “Sulama mevsimi  
başlamadan önce mevcut sulama sistemi yüklenici firma tarafından görülen sistemin  
aksaklıklar giderilerek aktif hale getirilir.  
1-1. Park, Refüj Ve Rekreasyon Alanlarında Çim, Yerörtücü ve Çiçeklik Alanların  
Sulanması:  
Sulama, çim alanları ve çiçek parterlerinin devamlılığını sağlamak, canlılıklarını  
sürdürmek amacı ile toprağın yüzeyden 15 cm. derinliğe kadar olan kısmının nemce doygun  
hale getirilmesidir. Bu işlem sulama sistemleri aracılığı ile yada hortumla sulama ile  
yapılacaktır.  
Bunun için;  
a) Yüzeysel sulamadan kaçınılacak, toprak sürekli nemli tutulacaktır.  
b) Sulamalar Bursa İli mevsim ortalamaları nedeniyle 15 Nisan — 15 Ekim arasında,  
15 Nisan-14 Mayıs arası 2 (iki) günde 1 (bir), (arazöz ve elle sulamada)  
15 Mayıs-14 Eylül arası hergün, (arazöz ve elle sulamada)  
15 Eylül-15 Ekim arası 2 (iki) günde 1 (bir), (arazöz ve elle sulamada)  
15 Nisan-15 Ekim arası her gün, (otomatik sulamada) olarak yapılacaktır. Yağmurlu  
günlerde sulama yapılıp yapılmamasına kontrol teşkilatı karar verecektir. (...)  
Not: Parçalı alanlarda sulama yapan elle sulama işçisine verilen sulanacak alan en  
fazla 4.000 m2 yi geçmeyecek şekilde program yapılacaktır. Pazar günleri sulama  
yapılmayacaktır.” düzenlemesine yer verilmiştir.  
Bu düzenlemelerden; işin süresinin 3 yıl olduğu, sulamanın 15 Nisan-15 Ekim  
tarihleri arasında 4 ay her gün, geriye kalan 2 ayda 2 iki günde bir yapılacağı, Bakım İşleri-  
Tesisatı Olan Parklarda Çim Sahaların, Yerörtücü ve Mevsimlik Çiçek Alanlarının Hortumla  
Sulanması işinin birim fiyat tanımında her türlü işçilik, alet-edevat ücretinin teklif fiyata dahil  
olduğu, sulamada kullanılacak suyun idarece karşılanacağı ve biriminin dekar olduğu, ihale  
dokümanın ekinde yer alan Yıldırım İlçesi Park ve Yeşil Alan Listesinde el ile sulanacak  
alanın toplam 429.242,00 m2 olduğu, bu alanın 10.000,00 m2 sinin sonradan açılacağı,  
yukarıda yer alan Teknik Şartname maddesinin not bölümünde bir işçiye verilecek sulama  
alanının en fazla 4.000 m2 olacağı, ihale dokümanının yukarıda yer verilen düzenlemeleri ve  
yapılan tespitler bir arada değerlendirildiğinde, sözleşmenin yürütülmesi aşamasında  
yapılacak Bakım İşleri-Tesisatı Olan Parklarda Çim Sahaların, Yerörtücü ve Mevsimlik Çiçek  
Alanlarının Hortumla Sulanması işinde teklif edilecek fiyatın oluşturulmasında en önemli  
girdinin işçilik gideri olduğu, durum böyle iken, el ile sulanacak alanın 429.242,00 m2  
olduğu, ancak bunun 10.000 m2 sinin sonradan açılacağı, bu durumda işin başlangıcında  
sulama için çalışacak işçi sayısının (419.242/4000=104,86) 105 kişi, ancak idarece söz  
konusu sulanacak alana ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde sulanacak miktara zamanla  
açılacak kısmın dahil edildiği ve bu durumda ihale konusu işte çalışacak toplam personel  
sayısının (429.242/4000=107,3) 108 kişi olacağı görülmüş olup, gerek yaklaşık maliyet  
hesaplanırken gerekse birim fiyattaki miktar belirlenirken idarece henüz açılmayacak sulama  
alanlarının dahil edildiği, bu itibarla idarece Bakım İşleri-Tesisatı Olan Parklarda Çim  
Sahaların, Yerörtücü ve Mevsimlik Çiçek Alanlarının Hortumla Sulanması işin birim fiyat  
teklif cetvelinde yer alan miktarına iş artışıyla eklenecek kısmının dahil edildiği, bu  
durumunda 4735 sayılı Kanun’un 6. ve 24. maddelerine aykırılık teşkil ettiği, kaldı ki  
sözleşmenin yürütülmesi aşamasında yapılacak Bakım İşleri-Tesisatı Olan Parklarda Çim  
Sahaların, Yerörtücü ve Mevsimlik Çiçek Alanlarının Hortumla Sulanması işinde teklif  
edilecek fiyatın oluşturulmasında en önemli girdinin işçilik olduğu, her ne kadar bir işçiye  
3
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
verilecek sulama alanının en fazla 4.000 m2 olacağı düzenlemekle birlikte 4.000 m2 alanın  
Teknik Şartnamede istenilen şartlarda bir işçi tarafından bir günde kaç saatte sulanacağına  
ilişkin bir belirlemenin yapılmadığı, nitekim, idarece bir işçinin 4.000 m2 alanı sulaması için  
bir günlük mesailerinin tamamını o işe ayıracağı kabul edilmesi durumunda işin  
başlangıcında sulama için çalışacak işçi sayısının (429.242/4000=107,3 kişi bir işçiye en  
fazla 4000 m2 verileceğinden bir üste tamamlanmıştır.) 108 kişi olacağı, sulamanın 15 Nisan-  
15 Ekim tarihleri arasında 4 ay her gün, geriye kalan 2 ayda 2 iki günde bir sulama  
yapılacağı, senede 5 ay olmak üzere işin süresi boyunca toplam 15 ay sulama yapılacağı ve  
sulama işçisine verilecek ihale tarihinde geçerli asgari ücretin %30 fazlası dikkate alınarak  
hesaplama yapıldığında söz konusu iş kalemine teklif edilmesi gereken toplam işçilik  
maliyetinin yaklaşık 3.099.691,80-TL ve söz konusu iş kaleminin piyasa fiyat araştırması  
sonucu elde edilen yaklaşık maliyetteki tutan olan 2.496.209,86-TL’nin üzerinde olduğu ve  
idarece yaklaşık maliyette yer alan tutar dikkate alındığında bir işçinin 4.000 m2 alanı  
sulaması için bir günlük mesailerinin tamamını bu işe ayırmayacağı, ihale dokümanının bu  
şekilde düzenlenmediği, ancak ihale dokümanında bir işçinin 4.000 m2 alanı ne kadar sürede  
sulayacağına ilişkin bir belirleme yapılmadığı anlaşılmış olup, bu durumun da isteklilerin  
tekliflerini verirken tereddütte düşüreceği, kaldı ki, Bakım İşleri-Tesisatı Olan Parklarda Çim  
Sahaların, Yerörtücü ve Mevsimlik Çiçek Alanlarının Hortumla Sulanması iş kaleminin ihale  
komisyonunca teklifte önemli bileşen kabul edilerek açıklanmasının istenildiği anlaşılmış  
olup, ihale komisyonunca anılan kalemin maliyetinin el ile sulanacak alanın 429.242,00 m2  
olduğu, ancak bunun 10.000 m2 sinin sonradan açılacağı belirterek, bu durumda sulama için  
çalışacak işçi sayısının (419.242/4000=104,86) 104 kişi ve sulama işinde çalışacak kişilere  
ihale dokümanında yer almamasına rağmen bekçi tanımının getirilerek günde tam zamanlı  
çalışacak gibi 2.984.888,00-TL hesaplandığı, yaklaşık maliyetin 08.04.2015 tarihinde  
onaylandığı, ihale tarihinin 14.05.2015 olduğu, bu tarihler arasında asgari ücrette bir  
değişiklik olmadığı ve söz konusu kalemin en önemli maliyetinin işçilik gideri olduğu dikkate  
alındığında, ihale komisyonunca ve idarece aynı dokümanla aynı iş kalemine iki farklı maliyet  
hesaplandığı görülmüş olup, bu durumun da aşırı düşük teklif sorgulamasının sağlıklı bir  
şekilde yapılamamasına neden olacağı sonucuna ulaşıldığından, dava konusu kararın davacı  
şirketin ikinci iddiasının yerinde görülmemesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk  
bulunmadığı sonucuna varılmıştır.  
Davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü, "Bakım İşleri Teknik  
Şartnamesinin 4’üncü maddesinin 19 numaralı bendinde belirtilen traktörün yakıt, tamir-  
bakım, yedek parça ve şoför gibi giderlerinin kimin tarafından karşılanacağının  
belirtilmediği, üç yıl süre ile kullanılacak bu traktörün önemli bir maliyet içerdiği ve buna  
ilişkin birim fiyat teklif cetvelinde yer açılması ve ödeme yapılması gerektiği, idare tarafından  
idari Şartname’nin genel bir ifade içeren ve somut olmayan 25.3 'üncü maddesine atıf  
yapılarak şikayetin reddedildiği bu nedenle teklif sunulamadığı," şeklindeki üçüncü iddiaya  
ilişkin olarak;  
Dava konusu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler”  
başlıklı 25. maddesinde Teknik ve İdari Şartnamede belirtilen bütün giderlerin de teklif fiyata  
dahil olduğu düzenlenmiş, Bakım İşleri Teknik Şartnamesi’nin “Makina, Teçhizat ve  
Ekipmana ilişkin Esaslar başlıklı 13. maddesinde ise “a-İsteklinin, ihale konusu işi daha  
sağlıklı yerine getirebilmesi için kullanacağı makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayıları  
aşağıdaki gibidir: (...) b-Yıllardır yaptırılan bu işte işlerin daha sağlıklı yürütülmesi için  
(birim fiyat içinde işçi, ekipman, araç ve gereç bulundurulacaktır denmektedir.) kanaatimizce  
aşağıdaki araçlar bulundurulmalıdır. (...)  
1 Traktör 45 Hp 0-2 yaş  
4
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
İstekliler, Kendi malı olarak istenen araçların K1 belgelerini teklif zarfında sunmak  
zorundadır. Diğer araçlar için işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde sunmak  
zorundadır. düzenlemesi, “Özel Şartlar” başlıklı 14. maddesinde ise; “... 19-Fidanlığımızdaki  
işlerde kullanılmak üzere traktör bulundurulacaktır. Bunun için ödeme yapılmayacaktır.  
(Günde ortalama 1 saat çalışacağı düşünülecektir)” düzenlemesi yer almaktadır.  
Balkım İşleri Teknik Şartnamesi’nin “Özel Şartlar” başlıklı 14. maddesinde  
fidanlıktaki işlerde kullanılmak üzere traktör bulundurulacağı ve bunun için bir ödeme  
yapılmayacağının düzenlendiği, günde ortalama bir saat çalışacağının düşünüldüğü  
belirtilmekle birlikte, Sözleşme Tasarısı’nın “İşin süresi” başlıklı 9. maddesinde işe başlama  
tarihi ile işi bitirme tarihi arasında 3 yıl olduğu, söz konusu traktörün üç yıllık bir işte maliyet  
olduğu bu durumda teklif fiyata dahil edilmesi gerektiği, diğer yandan, Bakım İşleri Teknik  
Şartnamesi’nin 13. maddesinde ise traktörün bulundurulmasının idarece tavsiye edildiği, söz  
konusu aracın bulundurulmasının zorunlu olmadığının düzenlendiği, bu durumda traktör  
maliyetinin teklif fiyata dahil edilip edilmeyeceği konusunda net bir belirleme yapılmadığı  
anlaşılmış olup, ihale dokümanında traktör maliyetine yönelik yapılan iki farklı düzenlemenin  
isteklileri tekliflerini verirken tereddütte düşüreceği, kaldı ki, birim fiyat teklif mektubu eki  
cetvelde traktöre ilişkin satır açılmadığı, isteklilerin tekliflerini verirken söz konusu araca  
ilişkin maliyete diğer kalemler içinde yer vermesi ve traktörün çalıştırılmaması veya 1 saatten  
az çalıştırılması durumunda yüklenicilere fazladan ödeme yapılacağı bu durumun da kamu  
zararına yol açacağı, isteklilerin bu maliyeti teklif fiyata dahil etmemeleri ve traktörün  
idarece çalıştırılmasının istenilmesi durumunda ise isteklilerin zararına sonuç doğuracağı  
anlaşıldığından, dava konusu kararın davacı şirketin üçüncü iddiasının yerinde  
görülmemesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.  
Davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü, "Bakım işleri Teknik  
Şartname sinin 16'ncı maddesinde spor aletleri ve oyun gruplan için en az 500.000 TL  
değerinde ürün sorumluluk sigortası istenildiği, idarenin cevap yazısında istenilen sigorta  
belgesinin kullanım aşamasında meydana gelecek kazalara karşı istenildiği, ilgili Teknik  
Şartname nin söz konusu bölümü incelendiğinde böyle bir anlamın çıkmadığı, işin montajı ve  
temin aşamasında bu oyun gruplarının kullanılma ihtimalinin bulunmadığı, montajdan sonra  
kullanılacak oyun gruplarının sorumluluğunun ise idareye ait olması gerektiği, İdari  
Şartname’nin 25’inci maddesindeki teklif fiyata dahil olan giderlerin açık ve net olmadığı”  
şeklindeki dördüncü iddiaya ilişkin olarak;  
Hizmet İşleri Genel Şartnamesi’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması”  
başlıklı 19. maddesinde iş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması işlemlerinin nasıl  
yapılacağı ve sorumluluğun kime ait olacağı ayrıntılı bir şekilde düzenlenmiş ve bunun usul  
ve esasları Kamu İhale Genel Tebliği’nin “İş ve işyerlerinin korunması ve sigortalanması”  
başlıklı 76. maddesinde ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.  
Dava konusu ihaleye ait İdari Şartname’nin “Teklif fiyata dahil olan giderler”  
başlıklı 25. maddesinde Teknik ve İdari Şartnamede belirtilen bütün giderlerin de teklif fiyata  
dahil olduğu düzenlenmiş, Bakım İşleri Teknik Şartnamesi’nin 16. maddesinde ise “Yüklenici  
işin uygulama aşamasında spor aletleri ve oyun grupları için en az 500.000 TL değerindeki  
ürün sorumluluk sigorta belgesini idareye sunmak zorundadır” düzenlemesine, Sözleşme  
Tasarısı’nın “İş ve işyerinin korunması ve sigortalanması” başlıklı 21. maddesinde “21.1. İş  
ve işyerlerinin korunmasına ilişkin sorumluluk Genel Şartnamenin 19 uncu maddesinde  
düzenlenen esaslar dahilinde yükleniciye aittir.  
21.2. Sigorta türleri ile teminat kapsamı ve limitleri:  
21.2.1. Bu madde boş bırakılmıştır.” düzenlemesine yer verilmiştir.  
5
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
Davaya konu ihalenin Bakım İşleri Teknik Şartnamesi’nin 16. maddesinde spor  
aletleri ve oyun gruplan için en az 500.000 TL değerinde ürün sorumluluk sigortası istenildiği  
ancak Sözleşme Tasarısı’nın 21.2. maddesinde istenilen sigorta türleri ile teminat kapsamı ve  
limitlerinin belirtilmediği, idarenin cevabi yazısında bunun İdari Şartname’nin 25.3.1’inci  
maddesindeki “Teknik ve İdari Şartnamede belirtilen bütün giderler.” düzenlemesine  
istinaden teklif fiyata dahil olduğunun belirtildiği görülmüştür.  
Kamu İhale Genel Tebliği’nin 76.3’üncü maddesinde, Sözleşme taslağının (21.1.)  
maddesinde iş ve/veya işyerlerinin sigortalanmasına ilişkin yükümlülüğün yükleniciye ait  
olduğunun belirtilmesi halinde sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam ve  
limitini belirleyen düzenlemenin sözleşme taslağının (21.2.) maddesinde yapılması gerektiği  
açıklamasına istinaden idare tarafından yapılan düzenlemenin Tebliğin anılan maddesine  
aykırı olduğu, Sözleşme Tasarısın da sigorta türü veya türleri ile sigorta teminatının kapsam  
ve limitinin belirtilmediği de dikkate alındığında Bakım İşleri Teknik Şartnamesi’nin 16.  
maddesinde yapılan düzenlemenin de sigorta türleri ile teminatın kapsamı ve limitlerine  
ilişkin açıklayıcı bilgi içermediği, İdari Şartname’deki Teknik ve İdari Şartnamede belirtilen  
tüm giderlerin teklif fiyata dahil olduğu yönündeki düzenlemenin de bu açıklığı sağlamadığı,  
idarenin istediği sigorta türüne ilişkin kapsam, limit ve süresi gibi hususları belirterek  
isteklilerin tekliflerini sağlıklı vermelerini sağlaması gerektiği anlaşıldığından, dava konusu  
kararın davacı şirketin dördüncü iddiasının yerinde görülmemesine ilişkin kısmında hukuka  
uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.  
Davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü, "İdari Şartname’nin 7.5.2  
ncı maddesinde kendi malı olması istenilen araçlar düzenlemesinde, Bakım İşleri Teknik  
Şartnamesi’nin 13’üncü maddesinde ve birim fiyat tariflerindeki araçların birbirleri ile  
uyumlu olmadığı, Teknik Şartname’de istenilen araçlar için 2 yaş şartının getirildiği ancak  
idari Şartname de kendi malı olması istenilen araçlarda ise bu yaş şartından bahsedilmediği,  
diğer taraftan benzer durumun bu işte çalıştırılacak sepetli araçlarda da olduğu, Bakım İşleri  
Teknik Şartnamesinde 1 adet en az 30 m ’lik sepetli araç ve 1 adet en az 20 m lik sezonluk  
çalışacak sepetli araçtan bahsedildiği ancak sepetli aracın birim fiyat tarifinde ise en az 24  
m.’lik sepetli araçla bu işin yapılacağının belirtildiği, bu hususun ihaleye katılım aşamasında  
tereddüt oluşturduğu ve net olmayan bilgi nedeniyle sağlıklı maliyet oluşturulamadığı,"  
şeklindeki beşinci iddiaya ilişkin olarak;  
Davaya konu ihaleye ait İdari Şartname'nin “Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin  
belgeler ve bu belgelerin taşıması gereken kriterler” başlıklı 7.5’inci maddesinde “... 7.5.2.  
-5 ADET KAMYONET(ÇİFT KABİNLİ) AZAMİ YÜKLÜ AĞIRLIK 2800 KG  
-3 ADET ARAZÖZ(EN AZ 10 TON)  
İstekliler, yukarıda isimleri belirtilen kendi malı olan araçları; ruhsat, demirbaş veya  
amortisman defterinde kayıtlı olduğuna dair noter tespit tutanağı ya da yeminli mali müşavir  
raporu veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ile tevsik edecektir.  
Ancak araçlar, geçici ithalle getirilmiş veya finansal kiralama yoluyla edinilmiş ise  
söz konusu araçların kira sözleşmesini ve ihalenin ilk ilan tarihine kadar olan kiralarının  
ödendiğine ilişkin belgeleri sunacaktır.” düzenlemesine yer verilmiş, aynı husus ihale ilanının  
4.3.2. maddesinde de yer almıştır.  
Bakım İşleri Teknik Şartnamesinin “Makina, Teçhizat ve Ekipmana İlişkin Esaslar”  
başlıklı 13. maddesinde ise “a-İsteklinin, ihale konusu işi daha sağlıklı yerine getirebilmesi  
için kullanacağı makine, teçhizat ve diğer ekipmanın sayıları aşağıdaki gibidir.  
İşin başında bulundurulması zorunlu olan araçlar; (...)  
1 Sepetli Araç Sepet bomu en az 30 m. 1 adet 0-2 yaş  
1 Sepetli Araç - sezonluk Sepet bomu en az 20 m.l adet 0-2 yaş  
6
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
(...) İstekliler, Kendi malı olarak istenen araçların Kİ belgelerini teklif zarfında  
sunmak zorundadır. Diğer araçlar için işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde sunmak  
zorundadır. düzenlemesi, Bakım İşleri Birim Fiyat Tanımlarının “Sepetli Araç Çalıştırılması  
(Sa) başlıklı 14. maddesinde “Budama işlerinde kullanılmak üzere lüzumlu sepet bomunun  
uzunluğu en az 24 m olacak şekilde her türlü işçilik (araç başına 2 budama işçisi, 1 budama  
ustası ve şoför), malzeme araç, yakıt, 3 budama motoru, 1 çit budama motoru, amortisman,  
sigorta v.b. giderleri ve her türlü genel giderleri dahil SA fiyatıdır. Araçlar günde ortalama  
50 km. dolaşacaktır. Ağaç kesme motoru günlük ortalama 4 saat çalışacaktır.  
ÖLÇÜ: Günlük çalışılacak saat üzerinden ödenir.” tanımı yer almaktadır.  
Davacı şirketin iddiasının ikinci kısmında yer alan sepetli araçlara ilişkin olarak  
Bakım İşleri Teknik Şartnamesinin “Makina, Teçhizat Ve Ekipmana İlişkin Esaslar” başlıklı  
13. maddesinin (a) bendinde sepetli araçların bir tanesinin sepet bomunun en az 30 metre  
diğerinin ise en az 20 metre olacağına ilişkin düzenleme yapıldığı, ancak yukarıda aktarılan  
Bakım İşleri Birim Fiyat Tanımları’nın “Sepetli Araç Çalıştırılması(Sa)” başlıklı 14.  
maddesinde söz konusu araçların sepet bomunun en az 24 metre olacak şekilde düzenlendiği,  
bu hususun isteklilerin söz konusu iş kalemine ilişkin teklif bedellerinin oluşturulması  
aşamasında tereddüt oluşturabileceği anlaşıldığından, dava konusu kararın davacı şirketin  
beşinci iddiasının yerinde görülmemesine ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı  
sonucuna varılmıştır.  
Davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü, "İdari Şartnamenin Kalite  
ve standarda ilişkin belgelerin sunuluş şekli ” başlıklı 7.7.6’ncı maddesinde istenilen belgeleı  
için akredite edilme şartının getirildiği, Türk Standartları Enstitüsü 'nün bu belgeler ile ilgili  
akredite zorunluluğunun bulunmadığı, bu durumun kendilerinde tereddüt oluşturduğu  
iddialarına yer verilmiştir." şeklindeki sekizinci iddiaya ilişkin olarak;  
İdari Şartnamenin Mesleki ve teknik yeterliğe ilişkin belgeler ve bu belgelerin taşıması  
gereken kriterler başlıklı 7.5’inci maddesinde “... 7.5.3. Aşağıdaki belgeler teklif zarfında  
sunulacaktır.  
TS 12706 PEYZAJ HİZMETLERİ-GENEL KURALLAR  
TS 12866 PEYZAJ MİMARL1ĞI-BAKIM ONARIM HİZMETLERİ-KURALLAR  
TS 12867 PEYZAJ MİMARLIĞI-PROJE HİZMETLERİ-KURALLAR  
TS 12868 PEYZAJ MİMARLIĞI-UYGULAMA HİZMETLERİ-KURALLAR  
TS 13111 İŞ YERLERİ-KENT TEMİZLİĞİ İÇİN-GENEL KURALLAR  
ISO 9001-2008 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ  
ISO 14001-2004 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ  
Kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesi Türk Akreditasyon  
Kurumu tarafından akredite edilen belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Akreditasyon  
Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca  
akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenmesi zorunludur. Bu  
belgelendirme kuruluşlarının, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma  
Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kuramlarınca akredite edilmiş belgelendirme  
kuruluşu olduklarının ve bu kuruluşlarca düzenlenen belgelerin geçerliliğini sürdürdüğünün,  
Türk Akreditasyon Kurumundan alınacak bir yazı ile teyit edilmesi gerekir. İhale tarihi veya  
bu tarihten önceki bir yıl içinde alınan teyit yazıları geçerlidir. Ancak, Türk Akreditasyon  
kurumu tarafından akredite edildiği duyurulan belgelendirme kuruluşları tarafından  
düzenlenen ve TÜRKAK Akreditasyon Markası taşıyan belge ve sertifikalar için Türk  
Akreditasyon Kurumundan teyit alınması zorunlu değildir. Bu belgelerin ihale tarihinde  
geçerli olması yeterlidir.  
7
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
İş ortaklıklarında, ortaklardan birinin istenilen belgeyi sunması yeterlidir.”  
düzenlemesine yer verilmiş, aynı husus ihale ilanının 4.3.3. maddesinde de yer almıştır.  
İdari Şartname’nin “Kalite ve standarda ilişkin belgelerin sunuluş şekli” başlıklı  
7.7.6. maddesi; “7.7.6.1. Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma  
Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kuramlarınca akredite edilmiş belgelendirme  
kuruluşları veya Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Karşılıklı Tanınma  
Anlaşmasında yer alan akreditasyon kurumları tarafından düzenlenen TS 12706 Peyzaj  
Hizmetleri-Genel Kurallar, TS 12866 Peyzaj Mimarlığı-Bakım Onarım Hizmetleri-Kurallar,  
TS 12867 Peyzaj Mimarlığı-Proje Hizmetleri-Kurallar, TS 12868 Peyzaj Mimarlığı-  
Uygulama Hizmetleri-Kurallar, TS 13111 İş Yerleri-Kent Temizliği İçin-Genel Kurallar, Iso  
9001-2008 Kalite Yönetim Sistemi ISO 14001-2004 Çevre Yönetim Sistemi, Türk  
Akreditasyon Kurumundan alınan teyit yazısıyla birlikte sunulması zorunludur. Bu belgeler  
tasdik işleminden muaftır. Bu belgelerden yabancı dilde düzenlenenlerin tercümelerinin  
Türkiye'deki yeminli tercümanlar tarafından yapılması ve noter tarafından onaylanması  
zorunludur. Bu tercümeler de Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı tasdik işleminden  
muaftır.  
7.7.6.2.Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen belgelendirme  
kuruluşları tarafından düzenlenen ve TÜRKAK Akreditasyon Markası taşıyan belgeler için  
Türk Akreditasyon Kurumundan teyit yazısı alınması zorunlu değildir. Ayrıca, bu belgelerden  
yurt dışında düzenlenenler de tasdik işleminden muaftır. Ancak, yabancı dilde düzenlenen  
belgelerin tercümelerinin Türkiye'deki yeminli tercümanlar tarafından yapılması ve noter  
tarafından onaylanması zorunludur. Bu tercümeler, Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı  
tasdik işleminden muaftır.  
7.7.6.3.Tüık Akreditasyon Kurumundan bir teyit yazısı alınmadan sunulabilen ve  
yabancı ülkede düzenlenen kalite ve standarda ilişkin belgelerin tasdik işlemi ve  
tercümelerinin yapılması ve bu tercümelerin tasdiki 7.7.4 ve 7.7.5 maddelerindeki esaslara  
tabidir.” şeklinde düzenlenmiştir.  
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Kalite ve standarda ilişkin  
belgeler’ başlıklı 42. maddesinde “...(1) İşin niteliği göz önünde bulundurularak ön yeterlik  
şartnamesi ve idari şartnamede; kalite yönetim sistem belgesi, çevre yönetim sistem belgesi,  
hizmet yeterlilik belgesi ile deney-analiz-kalibrasyon laboratuvarlarının ve muayene  
kuruluşlarının kalite yeterliğine ilişkin düzenleme yapılabilir.  
(2) Kalite yönetim sistem belgesi ve çevre yönetim sistem belgesinin Türk  
Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası  
Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon  
kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenmesi  
zorunludur. Bu belgelendirme kuruluşlarının, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı  
Tanınma Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kuramlarınca akredite edilmiş  
belgelendirme kuruluşu olduklarının ve bu kuruluşlarca düzenlenen belgelerin geçerliliğini  
sürdürdüğünün, Türk Akreditasyon Kurumundan alınacak bir yazı ile teyit edilmesi gerekir.  
Teyit yazısı, ihale veya son başvuru tarihinde geçerli olması koşuluyla düzenlendiği tarihten  
itibaren bir yıl süreyle kullanılabilir. Ancak Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite  
edildiği duyurulan belgelendirme kuruluşları tarafından düzenlenen ve TÜRKAK  
Akreditasyon Markası taşıyan belge ve sertifikalar için Türk Akreditasyon Kurumundan teyit  
alınması zorunlu değildir...” hükmü yer almaktadır.  
Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 42. maddesinde, işin niteliği göz  
önünde bulundurularak kalite yönetim sistem belgesi, çevre yönetim sistem belgesi ve hizmet  
yeterlilik belgesine ilişkin düzenleme yapılabileceği, ancak kalite yönetim sistem belgesi ve  
8
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
çevre yönetim sistem belgesinin Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen  
belgelendirme kuruluşları veya Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma  
Antlaşmasında yer alan ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme  
kuruluşları tarafından düzenlenmesinin zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır  
İdare tarafından yeterlik kriteri olarak TS 12706 Peyzaj Hizmetleri-Genel Kurallar,  
TS 12866 Peyzaj Mimarlığı-Bakım Onaran Hizmetleri-Kurallar, TS 12867 Peyzaj Mimarlığı-  
Proje Hizmetleri-Kurallar, TS 12868 Peyzaj Mimarlığı-Uygulama Hizmetleri-Kurallar ve TS  
13111 İş Yerleri-Kent Temizliği İçin-Genel Kurallar başlıklı belgelerin istenildiği, söz konusu  
belgelerin hizmet yeterlilik belgesi olduğu, Hizmet Alımı  
Yönetmeliği’nin 42. maddesi uyarınca istenebileceği anlaşılmıştır.  
İhaleleri Uygulama  
Diğer yandan, yukarıda yer alan hizmet yeterlilik belgelerinin TSE tarafından  
düzenlendiği, Uluslararası Akreditasyon Forumu Karşılıklı Tanınma Antlaşmasında yer alan  
ulusal akreditasyon kurumlarınca akredite edilmiş belgelendirme kuruluşları veya  
Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon İşbirliği Karşılıklı Tanınma Anlaşmasında yer alan  
akreditasyon kurumlan tarafından düzenlenen bir belge olmadığı hususları dikkate  
alındığında, Türk Akreditasyon Kurumundan alman teyit yazısıyla birlikte sunulmasının  
mümkün bulunmadığı, bu itibarla şartname maddesinde yapılan düzenlemenin Hizmet Alımı  
İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 42. maddesine aykırılık teşkil ettiği, bu nedenle dava  
konusu kararın davacı şirketin sekizinci iddiasının yerinde görülmemesine ilişkin kısmında  
hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.  
Sonuç olarak; davacı şirketin itirazen şikayet başvurusunda ileri sürdüğü ikinci,  
üçüncü, dördüncü, beşinci ve sekizinci iddiaların yerinde görülmeyerek itirazen şikayet  
başvurusunun reddedilmesine ilişkin dava konusu kurul kararında hukuka uygunluk  
bulunmamaktadır.  
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline…” şeklinde gerekçe belirtilerek  
dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.  
Anayasa’nın 138’üncü maddesinin dördüncü fıkrasında, yasama ve yürütme organları  
ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin mahkeme  
kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği  
hükme bağlanmıştır.  
Öte yandan, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinin birinci  
fıkrasında, mahkemelerin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına  
göre idarenin gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu  
sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği hüküm  
altına alınmıştır.  
Anayasa’nın 138’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, yasama ve yürütme organları  
ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin mahkeme  
kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği  
hükme bağlanmıştır.  
Ayrıca, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinin birinci  
fıkrasında, mahkemelerin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına  
göre idarenin gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu  
sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği hüküm  
altına alınmıştır.  
9
KAMU İHALE KURULU KARARI  
: 16.03.2016  
Toplantı Tarihi  
Karar No  
: 2016/MK-109  
Anılan Kararın icaplarına göre Kamu İhale Kurulunca işlem tesis edilmesi  
gerekmektedir.  
Açıklanan nedenlerle,  
1- Kamu İhale Kurulunun 01.07.2015 tarihli ve 2015/UH.II-1836 sayılı kararının  
ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve sekizinci iddialarla ilgili kısımlarının iptaline,  
2- Anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, başvuru sahibinin  
ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve sekizinci iddiaları yönünden 4734 sayılı Kanun’un  
54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (a) bendi gereğince ihalenin iptaline,  
Oybirliğiyle karar verildi.  
Mahmut GÜRSES  
Başkan  
Kazım ÖZKAN  
II. Başkan  
Ahmet ÖZBAKIR  
Kurul Üyesi  
Mehmet Zeki ADLI  
Kurul Üyesi  
Hasan KOCAGÖZ  
Kurul Üyesi  
Hamdi GÜLEÇ  
Kurul Üyesi  
Dr. Mehmet AKSOY  
Kurul Üyesi  
10  

📋Bu mahkeme kararı aşağıdaki kararlar için alınmıştır.

Bu mahkeme karar aşağıdaki Kurul Kararlarını etkilemektedir.

Pro Özellikler

Arama, arşiv, not alma ve PDF indirme için Pro üyelik gerekli.

Giriş Yap

Arşiv & Notlar

Kararları arşivlemek ve not almak için Pro üyelik gereklidir.

İşlemler